Friday, September 10, 2010

10 September 2010 ဒိုင္ယာရီ

http://www.mediafire.com/file/a4cmvy1mccouc3k/10%20Sep%202010%20Yeyintnge%27s%20diary.doc

http://www.mediafire.com/file/jlc62t2o265yuc4/10%20Sep%202010%20Yeyintnge%27s%20diary.pdf

10 Sep 2010 Yeyintnge's Diary

စစ္တပ္ဆုိေတာ့ သက္ေသလုိက္မေပးရဲၾကဘူး ...


“စစ္တပ္ဆုိေတာ့ သက္ေသလုိက္မေပးရဲၾကဘူး ...”

Share/Save/Bookmark ၿပီးခဲ့သည့္ စက္တင္ဘာ ၄ ရက္ေန႔ ညက ပဲခူးၿမိဳ႕ ဇိုင္းဂႏိုင္း ေတာင္ပိုင္း ရပ္ကြက္ ျမလမ္းရွိ ကယ္လီဖိုးနီးယား စားေသာက္ဆိုင္မွ ထြက္လာေသာ ခလရ ၅၉ မွ စစ္တပ္အရာရွိႏွင့္ အရပ္သား လူငယ္မ်ား ခိုက္ရန္ ျဖစ္ပြားရာ စစ္တပ္က ေသနတ္ႏွင့္ ပစ္ခတ္ခဲ့သည္။ ပစ္ခတ္မႈေၾကာင့္ ေမာင္ေအာင္သူဟိန္း (၂၃ ႏွစ္) ႏွင့္ ေမာင္စိုးပိုင္ေဇာ္ (၁၉ ႏွစ္) လူငယ္ ႏွစ္ဦး ေသနတ္ဒဏ္ရာ အသီးသီး ျဖင့္ ပြဲခ်င္းၿပီး ေသဆံုးမႈျဖစ္ပြားခဲ့ရသည္။

စစ္တပ္က ပစ္သတ္လုိ႔ ေသဆုံးသြားတဲ့ လူငယ္ ႏွစ္ဦးရဲ႕ စ်ာပန အခမ္းအနား (ဓာတ္ပုံ - ဧရာ၀တီ)

ယင္းျဖစ္ရပ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေမာင္ေအာင္သူဟိန္း၏ အေဒၚျဖစ္သူအား ဧရာဝတီ သတင္းေထာက္ မင္းႏုိင္သူက ဆက္သြယ္ ေမးျမန္းထားသည္မ်ားကို ေဖာ္ျပလိုက္ပါသည္။

ေမး။ ။ အာဏာပုိင္ေတြက ေနာက္ထပ္လာၿပီး ညႇိႏႈိင္းတာမ်ဳိး ရွိပါေသးလား။

ေျဖ။ ။ မရွိေသးပါဘူး။ ၇ ရက္ေန႔က အသုဘခ်တယ္။ ဒီေန႔အထိေတာ့ တေခါက္မွ မလာေသးဘူး။

ေမး။ ။ က်ပ္ ၁၀ သိန္းထပ္ေပးတယ္လို႔ သတင္းေတြ ထြက္ေနတယ္၊ ဟုတ္ပါသလား။

ေျဖ။ ။ ဟုတ္တယ္၊ ေပးတယ္။ က်မတုိ႔ဘက္က လုံးဝလက္မခံႏုိင္ဘူးေလ။ ဟုိဘက္က စုိးပုိင္ေဇာ္တုိ႔ မိဘေတြ ကေတာ့ ယူလုိက္တယ္။ အခုခ်ိန္အထိ ဘာတျပားမွမယူဘူး။ အေခါင္းကလည္း က်မတုိ႔ ေငြေၾကးနဲ႔ပဲ က်မတုိ႔ ၀ယ္တယ္။ က်မတုိ႔ တူေလးရဲ႕ ေနာက္ဆုံးခရီးမုိ႔ က်မတို႔ဘာသာပဲ လုပ္ပါရေစဆုိၿပီး ေမတၱာရပ္ခံလုိက္တယ္ေလ။ ပထမေတာ့ သူတုိ႔က အားလုံး သူတုိ႔ပဲ စီစဥ္ခ်င္တယ္။ က်မတုိ႔ဘက္က လက္မခံႏုိင္ဘူး။ ဟုိဘက္က ကေလးအေဖကလည္း ေညာင္ေလးပင္ - ရန္ကုန္ ကားေမာင္းေတာ့ ကားဂိတ္ အဖြဲ႔အစည္း အားလုံးက ကူညီပါတယ္။

ေမး။ ။ စ်ာပနေန႔က ဘုန္းႀကီး ငါး ပါးပဲ ပင့္ခြင့္ရတယ္လုိ႔ ၾကားပါတယ္။ ဘုန္းႀကီးေတြကုိ အာဏာပုိင္ေတြကပဲ ပင့္ေဆာင္ေပး တာလား။

ေျဖ။ ။ ဒီလုိပါ၊ သုသာန္မွာက ဇရပ္ကလည္း က်ဥ္းေတာ့ ေနရာထုိင္ခင္း အခက္အခဲျဖစ္မွာစုိးတဲ့အတြက္ ငါး ပါးေလာက္ပဲ ပင့္ပါ လုိ႔ သူတုိ႔က အႀကံေပးပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္မုိ႔လုိ႔ ဘုန္းႀကီး ငါး ပါးနဲ႔ပဲ သရဏဂုံ တင္တယ္။ ကေလး ဘဝကူး ေကာင္းေအာင္ေပါ့။ ဒီကိစၥနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဘယ္လုိမွေတာ့ က်မတုိ႔က သေဘာမထားေတာ့ပါဘူး။

ဒီဘုန္းႀကီးေတြက ငယ္စဥ္ေတာင္ေက်းကတည္းက က်မတုိ႔ ကုိးကြယ္ထားတဲ့ ဘုန္းႀကီးေတြပါ။ က်မတုိ႔ လမ္းထိပ္က ေလး၊ ငါး အိမ္ေက်ာ္က ေက်ာင္းမွာရွိတဲ့ သံဃာေတြပါ။ အာဏာပုိင္ေတြကေတာ့ ဘုန္းႀကီး ဦးသုံကို ပင့္ဖုိ႔ ေျပာတယ္။ အဲဒါကို က်မတုိ႔ ဘက္က လက္မခံခဲ့ဘူး။ က်မတုိ႔ကပဲေတာင္းဆုိတယ္။ သူတုိ႔ကလည္း လက္ခံသြားပါတယ္။

ေမး။ ။ စ်ာပနေန႔က ေမာင္စုိးပုိင္ေဇာ္ရဲ႕ အစ္ကုိဝမ္းကြဲ တေယာက္နဲ႔ စကားေျပာၾကည့္ေတာ့ ဒီအေလာင္းေတြကုိ ၾကည့္႐ႈခြင့္ မရခဲ့ဘူးလုိ႔ ေျပာပါတယ္။ အဲဒါနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ဘာသိထားပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ သူတို႔ဘက္ကေတာ့ မေျပာတတ္ဘူး။ က်မတုိ႔ဘက္ကေတာ့ ေသြးခ်င္းေတြ၊ ႏွစ္ဝမ္းကြဲေတြ၊ သုံးဝမ္းကြဲေတြ အကုန္ ၾကည့္ခဲ့ရတယ္။ က်မတုိ႔ဘက္က ေမာင္ဝမ္းကြဲေလးေတြက အသုဘမခ်ခင္ ႀကိဳၿပီးေတာ့ ႐ြာက ဆုိင္ကယ္နဲ႔ တက္လာတယ္။ ဆုိင္ကယ္နဲ႔ သြားတာ။ ေပးၾကည့္တယ္၊ အကုန္ေပးၾကည့္တယ္။ ဒါေပမယ့္ သူတုိ႔က စစ္ေဆးတာေတာ့ရွိတယ္။ ဘာေတာ္လဲ။ အေဖဘက္ကလား၊ အေမဘက္ကလား။ ေသသြားတဲ့ ေအာင္သူဟိန္းနဲ႔ ဘယ္လုိေတာ္သလဲ။ အဲဒီလုိေမးတယ္။

ေမး။ ။ ဘယ္အဖြဲ႔အစည္းကေန စစ္ေဆးတာလဲ။

ေျဖ။ ။ အဲဒါကေတာ့ က်မလည္း မေျပာတတ္ဘူး။ အရပ္ဝတ္ေတြနဲ႔ဆုိေတာ့ က်မတို႔လည္း မသိဘူးေပါ့ေလ။ ဒါေပမယ့္ စ်ာပနေန႔ကေတာ့ စစ္တပ္က လုံးဝမလာေတာ့ဘူး။ က်မတုိ႔အေမကလည္း ေျပာထားတယ္ေလ။ စစ္တပ္လုံးဝမပါရဘူး။ ဘာလို႔လဲဆုိေတာ့ က်မတုိ႔က ဒီကိစၥနဲ႔ ခံစားထားရတာေလ။ စစ္တပ္ေတာ့မျမင္ဘူး။ ရဲေတြေတာ့ျမင္တယ္။

ေမး။ ။ အစုိးရထိန္းခ်ဳပ္ထားတဲ့ FM ေတြမွာ လူငယ္ေတြက ေသနတ္ကိုဝင္လုလုိ႔ ပစ္ရပါတယ္ဆုိၿပီး ေျပာတာတြ ႐ွိတယ္။ တကယ့္တကယ္ ဘယ္လုိဘယ္နည္းနဲ႔ ပစ္သတ္ခံခဲ့ရသလဲ သိပါရေစ။

ေျဖ။ ။ ကယ္လီဖုိးနီယား စားေသာက္ဆုိင္မွာ ေသာက္ၾကတာ၊ သူတို႔လည္းေသာက္၊ ကေလးေတြလည္း ေသာက္ၾကတာ။ ေသာက္ၿပီးအထြက္မွာ သူတုိ႔ဆုိင္ကယ္နဲ႔ က်မတုိ႔ကေလးနဲ႔ သူငယ္ခ်င္းေတြ စုၿပီးစီးလာတဲ့ တုတ္တုတ္လို႔ေခၚတဲ့ သုံးဘီး ဆုိင္ကယ္ေလးနဲ႔ အဲဒါနဲ႔ ၿငိၾကတာ။ အဲဒီမွာ ၿငိေတာ့ ထုိးၾကႀကိတ္ၾက ဆဲၾကဆုိၾက အဲဒီမွာ ျဖစ္ၿပီးျပန္လာမွ နာရီဝက္၊ ၄၅ မိနစ္ တနာရီေလာက္ ၾကာၿပီးေတာ့မွ ဒီဘက္ရပ္ကြက္ထဲကို လိုက္လာတာ။ အဲဒီ ကယ္လီဖုိးနီးယားဆုိင္နဲ႔ ပစ္သတ္တဲ့ေနရာနဲ႔ ေဝးတယ္။ ေတာ္ေတာ္ လာရတာ။ အဲဒီမွာပဲ ပစ္သတ္သြားတာ။

ေမး။ ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ အပစ္ခံရတဲ့ ႏွစ္ေယာက္ကအျပင္မွာပဲ ႐ွိေနတာလား၊ အိမ္ထဲကုိျပန္မေရာက္ခင္ ေတြ႕သြားတာလား။

ေျဖ။ ။ ဒီျပႆနာမျဖစ္ခင္မွာ ေအးေအး ေဆးေဆးပဲ၊ သူတို႔ လမ္းထိပ္မွာ သူငယ္ခ်င္းေတြ စုၿပီး ဂစ္တာထုိင္တီးေနတာ။ သီခ်င္းေတာင္ သုံးပုဒ္ဆုိသြားတာ။ သူတုိ႔ဟာသူတုိ႔ ထုိင္တီးေနတာ။ ေနာက္က်ေတာ့ သူငယ္ခ်င္းေတြကထၿပီး ကုိႀကီး ေအာင္သူဟိန္း ရန္ကုန္ျပန္ေတာ့မွာမုိ႔ လက္ဖက္ရည္ ေသာက္ၾကရေအာင္ ဆုိၿပီး သြားၾကတာ။ ဒါေပမယ့္ လက္ဖက္ရည္ မေသာက္ျဖစ္ဘဲနဲ႔ အရက္ေသာက္တယ္လုိ႔ ၾကားတယ္။ က်မတုိ႔က အိပ္မလုိ႔ လုပ္ေနၾကတာ။ အဲဒီမွာ သူတို႔ျဖစ္ၿပီးေတာ့မွ၊ ေသနတ္ေတြ ပစ္ေဖာက္သံၾကားတာ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ က်မရဲ႕ တူေလးအသံ မၾကားမိဘူး။ ေယာက္်ားေလး အသံေတြေတာ့ ၾကားမိ တယ္။ ေအာ္ဟစ္ ဆဲဆုိေနတဲ့အသံေတြေၾကာင့္မုိ႔လည္း ဂ႐ုမစုိက္လုိက္ဘူးေပါ့။ တကယ္လုိ႔ က်မ တူရဲ႕အသံသာ ၾကားမိရင္ အတင္း၀င္ဆြဲမိမွာပဲ။ က်မတုိ႔က အၿမဲတမ္း ဆင္းဆင္းၿပီး ထိန္းသိမ္းတယ္။ ဘယ္သူနဲ႔ျဖစ္ျဖစ္ က်မတူက လြန္လုိ႔ သူမ်ားကုိ ထုိးမိရင္လည္း သူမ်ားမိဘေတြကို ေတာင္းပန္တာမ်ိဳး လုပ္ေပးတာပါ။ က်မတူကလည္း အဲဒီေလာက္ ဆုိးဆိုးရြားရြားႀကီး မဟုတ္ပါ ဘူး။ အဲဒီေတာ့ ကုိယ့္တူရဲ႕အသံမၾကားေတာ့အိမ္မွာပဲ ၿငိမ္ေနလုိက္တာေပါ့ေလ။ ေသနတ္ေဖာက္သံၾကားေတာ့ ပုိေၾကာက္တာေပါ့။ က်မတုိ႔လည္းေျပးဆင္းသြားေရာ က်မတုိ႔ ေ႐ွ႕အိမ္မွာ အေမေသလို႔ မုံ႐ြာမွာ တာ၀န္က်ရာကေန ျပန္လာတဲ့ ဒု ရဲအုပ္ေလး တေယာက္ ေရာက္ေနတယ္။ သူက က်မတို႔ကို မဆင္းနဲ႔၊ ဒါ ေဗ်ာက္ေဖာက္ေနတာ မဟုတ္ဘူး၊ ေသနတ္နဲ႔ ပစ္ေနတာဆုိေတာ့ က်မတုိ႔လည္း ေလွကားမွာပဲ ထုိင္ေနလုိက္ၾကရတာေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ ဆက္တုိက္ပါပဲ ဒက္ဒက္ ဒက္ဒက္နဲ႔ ေဆာ္ခ်သြားတာ။

ေမး။ ။ အဲဒါဆုိ ေမာင္ေအာင္သူဟိန္းတုိ႔က ပထမ ခုိက္ရန္ျဖစ္ပြားတဲ့ ေနရာကေန အိမ္ကိုျပန္ေရာက္လာ ၿပီးေတာ့ ေအးေအး ေဆးေဆး ၿပီးသြားၿပီလို႔ ထင္ေနတဲ့အတြက္ ဂစ္တာေတြ ဘာေတြ တီးေနၾကတာလား။

ေျဖ။ ။ ဂစ္တာေတာ့ မတီးေတာ့ဘူး။ အဲဒီ အုတ္ခုံမွာ ထုိင္ေနတယ္။ ထုိင္ေနလုိက္ၿပီးေတာ့ ျပန္ၿပီးေတာ့ ျမလမ္းထဲမွာ သူတုိ႔ အဘုိးအဘြားအိမ္ ျပန္အိပ္မယ္ဆုိၿပီးေတာ့ ကေလးေတြက ထၿပီးအထြက္ ျမလမ္းထဲမွာ ဟုိဘက္ထိပ္က ႏွစ္ေယာက္ ဒီဘက္ထိပ္ က တေယာက္ ႏွစ္ဘက္ကို ညႇပ္ၿပီး ေဆာ္ခ်လိုက္တာ။

ေမး။ ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ မ်က္ျမင္သက္ေသေတြေရာ ႐ွိေနလား။

ေျဖ။ ။ မ်က္ျမင္သက္ေသကေတာ့ တပုိင္းလုံးပဲ။ အဲဒီနားမွာ ရွိေနတဲ့ အိမ္ေတြကေတာ့ ဒီကေလးေတြျဖစ္ေနတာကုိ သိတာေပါ့။ ဒါေပမယ့္တဘက္က စစ္တပ္ဆုိေတာ့ သက္ေသလုိက္မေပးရဲၾကဘူး။ သူတုိ႔ကလည္း က်မတုိ႔ မိသားစုကုိ ကူညီခ်င္ေပမယ့္ ဘယ္ အကူအညီေပးရဲမလဲ။ သူတုိ႔လုပ္႐ုိးလုပ္စဥ္ေတြကို သိေနေတာ့ ဘယ္သူမွ ေျပာေပးတဲ့ လူမ႐ွိဘူး။ ဒါေပမယ့္ အိမ္မွာ မီးေမွာင္ ခ်ၿပီး ေတာ့ သူတုိ႔အခင္းျဖစ္တာကုိ ၾကည့္ေနတဲ့ လူေတြရွိပါတယ္။ ျဖစ္စဥ္ကုိ အဲဒီအပုိင္းက လူေတြက အတိအက် သိတာေပါ့။ သူတို႔ ေတြက က်မတုိ႔ထက္ ပုိသိတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မတုိ႔ကသြားေခၚၿပီး အမႈလုပ္မယ္ဆိုရင္ေတာင္ ဘယ္သူမွ လိုက္ေပးတဲ့ လူမ႐ွိဘူး။ အမွန္အတုိင္းေျပာရရင္ က်မတုိ႔ အေမကလည္း က်မတုိ႔ ေအးေအးေဆးေဆးေန၊ သူတို႔လူႀကီးေတြ သက္ဆုိင္ရာနဲ႔ လုပ္မယ္လုိ႔ ကတိ ခံထားၿပီးၿပီ။ ညည္းတုိ႔ဘာမွ လုပ္ဖုိ႔မလုိဘူးလုိ႔ က်မတုိ႔ကုိေျပာထားတာ။

ေမး။ ။ ျဖစ္တဲ့အခ်ိန္တုန္းက သူတုိ႔စစ္တပ္ဘက္က အင္အား ဘယ္ေလာက္ ပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ က်မ ၾကားတာကေတာ့ သူတုိ႔ လႊတ္လိုက္တာက ၈ ေယာက္ေပါ့။ ၅ ေယာက္ကေတာ့ အေပၚေထာင္ ေျခာက္လွန္႔ ပစ္တာ။ ပစ္ၿပီးေတာ့ ပစ္သတ္ခဲ့တဲ့လမ္းနဲ႔ဆုိ တလမ္းေက်ာ္၊ ပုလဲလမ္းကေန ျပန္ထြက္သြားတယ္။ ေနာက္ ၃ ေယာက္က မျပန္ဘဲနဲ႔ လုိက္ပစ္တာ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီအပိုင္းက အတိအက် သိတဲ့လူေတြေျပာတာက ေသနတ္နဲ႔လူကိုခ်ိန္ၿပီးေတာ့ကုိ ဆင္းလာတာတဲ့။ ျမင္တဲ့လူေတြက ေျပာတာေနာ္။

ေမး။ ။ ေအာင္သူဟိန္းတုိ႔၊ စုိးပုိင္ေဇာ္တုိ႔ ေသနတ္အပစ္ ခံလုိက္ရၿပီးတဲ့အခ်ိန္ ေနာက္ပုိင္းမွာ သူတုိ႔ကုိ ဘယ္သူေတြက ဘယ္ ေနရာကုိ သယ္သြားတာလဲ။

ေျဖ။ ။ ရင္ခြဲရုံကုိ ရဲေတြက သယ္သြားတာ။ သယ္သြားၿပီးတဲ့ေနာက္ က်မတုိ႔ ကာယကံရွင္ေတြ လုိက္ခ်င္ရင္ လုိက္ခဲ့ဆုိလုိ႔ က်မလည္း ခပ္လွမ္းလွမ္းက လုိက္သြားတယ္ေပါ့ေလ။ ကေလးေတြကို အုတ္ခုံေပၚကို တင္ဖို႔အတြက္ က်မ တူရဲ႕ သူငယ္ခ်င္းေတြ ၆ ေယာက္၊ ၇ ေယာက္ေလာက္ လိုက္သြားတယ္။ လုိက္သြားၿပီးေတာ့ အဲဒီ ရင္ခြဲရုံ က အုတ္ခုံေပၚမွာ တင္ၿပီးတာနဲ႔ ခ်က္ခ်င္းပဲ ျပန္ထြက္ လာရတယ္။ သူတုိ႔ တံခါးပိတ္ပစ္လုိ္က္တယ္။

ေမး။ ။ ရဲေတြက ေအာင္သူဟိန္းရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္ကို လာသယ္တယ္ဆုိေတာ့ စစ္တပ္ကေန ပစ္သတ္ၿပီးေတာ့ ဘယ္အခ်ိန္ ေလာက္မွာ လာသယ္တာလဲ။

ေျဖ။ ။ စစ္တပ္က ပစ္သတ္လုိက္ၿပီးေတာ့ ၄၅ မိနစ္ေလာက္ ၿငိမ္က်သြားၿပီး ဘယ္သူမွ မလာေသးဘူး။ ေနာက္ပုိင္း ၁၁ နာရီ ေက်ာ္ေက်ာ္ေလာက္က်မွ က်မ စိတ္ထင္ ၁၁ နာရီ ၁၅ ေလာက္႐ွိမယ္။ ရဲေတြအကုန္ ဆိုင္ကယ္နဲ႔ မီးေတြထုိးၿပီး ဝင္လာတာ။ ဆုိင္ကယ္မီးေတြနဲ႔ ဝင္လာၿပီးေတာ့ ကေလးေတြကို ပစ္သတ္ခဲ့တဲ့ ျမလမ္းကုိ မီးေမွာင္ခ်လုိက္တယ္။ က်န္တဲ့လမ္းက်ေတာ့ မီးမေမွာင္ဘူး။

ေမး။ ။ အဲဒီ ၄၅ မိနစ္အေတာအတြင္းမွာ အစ္မတုိ႔က သူတုိ႔ရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္ကို ဆြဲထူတာမ်ိဳး မလုပ္ဘူးလား။ ရပ္ကြက္က လူေတြကလည္း မလုပ္ၾကဘူးလား။

ေျဖ။ ။ မလုပ္ၾကဘူး။ ဘယ္သူမွ မလုပ္ၾကဘူး။ က်မက ဘယ္လုိသိလုိက္လဲ ဆုိေတာ့ ကေလး ၂ ေယာက္၊ ၃ ေယာက္က ေျပးၿပီးေတာ့ ၾကည့္လို္က္တဲ့အခ်ိန္မွာ ဟာ ကိုေအာင္သူဟိန္းပဲ။ ပြဲခ်င္းၿပီးသြားၿပီ။ ရင္ဘတ္ေတြလည္း ပြင့္ထြက္သြားၿပီ ေအာ္လုိက္ လို႔ က်မလည္း ေျပးဆင္းသြားတယ္။ ေျပးဆင္းသြားတဲ့အခ်ိန္မွာ ၂ ေယာက္ ၃ ေယာက္ေတာ့ ႐ွိတယ္။ ဘယ္သူေတြလည္း မသိဘူး ေပါ့၊ ရဲေတြလား ဘာလားေတာ့ မသိဘူး။ အဲဒီလုိ က်မက ဝင္ၾကည့္တဲ့အခါက်ေတာ့ ေပးမဝင္ေတာ့ဘူး။ ဒီေနရာဟာ သာမန္ နယ္ေျမ မဟုတ္ေတာ့ဘူး၊ ေသနတ္ပစ္လုိ႔ ေသထားတဲ့အတြက္ ကန္႔သတ္နယ္ေျမ ျဖစ္သြားၿပီေပါ့။ အဲဒါနဲ႔ က်မက က်မ အေဒၚ အရင္း ပါ၊ က်မကုိေပးၾကည့္ပါလို႔ ေျပာေတာ့၊ အစ္မရယ္ ေက်းဇူးျပဳၿပီးမဝင္ပါနဲ႔လို႔ ေမတၱာရပ္ခံတယ္ေလ။

ေမး။ ။ ရင္ခြဲ႐ုံကိုသယ္ေတာ့ ဘယ္လို သယ္လဲ။

ေျဖ။ ။ ဆုိက္ကားနဲ႔ပဲသယ္တာ။ ကားေတြ ငွားမရေတာ့ဘူးတဲ့။ က်မတုိ႔က ကားငွားေပးပါ၊ က်မတုိ႔ ကေလးေတြကို ဒီလုိမ်ဳိး ပုိးဆုိး ပက္စက္ႀကီးလည္း မတင္ခ်င္ဘူးေပါ့။ က်မက အဲဒီလုိေျပာတယ္။ အခ်ိန္ေတာ္ေတာ္ၾကာတယ္။ စစ္ေဆးရတာေလ။ ၁၁ ခြဲ မွာ ပစ္သတ္လိုက္တာ ပြဲခ်င္းၿပီး သြားတယ္။ အဲဒီေနာက္ ရင္ခြဲ႐ုံကိုတင္တာ မနက္ ႏွစ္ခ်က္ခြဲႀကီးမွ တင္တာ၊ ဆုိက္ကားနဲ႔။

ေမး။ ။ ဒီပစ္ခတ္မႈေတြ ျဖစ္ပြားၿပီးတဲ့အခ်ိန္ ရပ္ကြက္က တာဝန္႐ွိတဲ့လူေတြက ထြက္လာတာတုိ႔၊ အေရးယူ ေဆာင္႐ြက္တာတုိ႔ မ႐ွိဘူးလား ခင္ဗ်။

ေျဖ။ ။ အဲဒါေတာ့ မ႐ွိဘူး။ ရဲေတြလာတဲ့ အခ်ိန္မွာေတာ့ ရပ္ကြက္က ရယက အဖြဲ႕ေတြပါလာတယ္ေလ။ က်မတို႔ အိမ္ကပဲ ဖုန္းဆက္ခြင့္ ေပးပါဆုိၿပီး ဖုန္းဆက္သြားေသးတယ္။ ရပ္ကြက္ ဥကၠ႒ကုိ က်မက ေျပာတယ္၊ က်မ တူေလးကုိ အျပင္ကုိ ထုတ္ၿပီးေတာ့ စစ္ေဆး ခြင့္ ေပးပါ။ အျပင္ေဆးရုံကုိ တင္ခြင့္ေပးပါလို႔ေျပာေတာ့ သူက စိတ္ေလွ်ာ့လုိက္ေတာ့တဲ့၊ တူေလးက ေလာေလာဆယ္ ဒဏ္ရာ အႀကီး ၄ ခ်က္ေလာက္ ေတြ႔ထားတယ္၊ ေသေသခ်ာခ်ာေတာ့ မစစ္ေဆးရေသးဘူးေပါ့။ တူေလးေတာ့ ပြဲခ်င္းၿပီးသြားၿပီ၊ ေနာက္ တေယာက္ ကေတာ့ ဘယ္သူ႔သားလဲ မသိဘူး။ အဲဒီ ကေလးလည္း ပြဲခ်င္းၿပီးသြားၿပီလုိ႔ေျပာပါတယ္။

ေမး။ ။ ေအာင္သူဟိန္းက ဒီ ပစ္ခတ္မႈေတြ မျဖစ္ေသးခင္အခ်ိန္မွာ၊ က်ေနာ္တုိ႔က အစ္ကိုတုိ႔ ဘယ္သူမွန္း မသိလုိ႔ ျဖစ္သြား တာပါ၊ က်ေနာ္တို႔မွာ အျပစ္႐ွိပါတယ္၊ က်ေနာ္တို႔ကို ဖမ္းေခၚသြားပါလုိ႔ ေျပာေသးတယ္လုိ႔ ၾကားတယ္။ ဟုတ္ပါသလား။

ေျဖ။ ။ ဟုတ္တယ္၊ ဒူးေထာက္ၿပီးေတာ့ ေတာင္းပန္တယ္။ အဲဒါ မနက္ျဖန္လုိ စ်ာပန ခ်မယ္ဆုိ ဒီေန႔ညလို အဲဒီအပိုင္းထဲက မ်က္ျမင္ေတြ႕လုိက္ရတဲ့ ကေလးက လာေျပာျပတာ။ အေသအခ်ာကို ဒူးေထာက္ၿပီးေတာင္းပန္တယ္။ အစ္ကိုတုိ႔က စစ္တပ္လား၊ ရဲလား က်ေနာ္တို႔ မသိလို႔ပါ၊ အရာရွိေတြမွန္း မသိလုိ႔ပါ။ က်ေနာ္တုိ႔ ညီအစ္ကုိ ႏွစ္ေယာက္ မွားပါတယ္၊ ႀကိဳက္တဲ့အျပစ္ေပးပါ၊ စစ္တပ္ဆုိလည္း စစ္တပ္ထဲကို ေခၚသြားပါ။ ရဲဆုိလည္း ႀကိဳက္တဲ့ေနရာကို ေခၚသြားပါ။ က်ေနာ္တုိ႔ကို အျပစ္ေပးပါ၊ က်ေနာ္တို႔ မွားသြားပါတယ္ ဆုိၿပီးေတာ့ ဒူးေထာက္ၿပီး ေတာင္းပန္တာ။ အဲဒါကုိမွ တည့္တည့္ကိုခ်ိန္ၿပီး ပစ္ခ်လိုက္တာတဲ့။ က်မ တူေလးက ထိသြားၿပီ၊ ထိသြားၿပီ ညီေလး မင္းေျပးေတာ့၊ ေျပးေတာ့ ဆုိၿပီးေျပာေတာ့ ဟုိကေလးက မေျပးဘဲနဲ႔ ထၿပီးနပန္းလုံးတာတဲ့။ အဲဒီ မ်က္ျမင္ကေလးရဲ႕ ေျပာျပခ်က္ပါ။ ဒါေပမယ့္ ဒီကေလးကလည္း တရား၀င္ေျပာ ဆုိရင္ ေျပာရဲမွာ မဟုတ္ဘူး။ ဒါႀကီးေတြကို ေျပာမယ္ဆိုရင္ ကေလး မိဘေတြကလည္း ျပႆနာျဖစ္မွာေၾကာက္လုိ႔ သေဘာတူၿပီးေတာ့ ေျပာခြင့္ေပးမွာ မဟုတ္ဘူး။ ေနာက္ၿပီး တျခား အဖဲြ႔စည္းနဲ႔ဆုိရင္ သူတုိ႔ လုိက္ရဲတယ္။ ဥပမာ ရဲနဲ႔ျဖစ္ရင္ကုိ လုိက္ရဲဦးမယ္။ စစ္တပ္ဆုိေတာ့ စဥ္းစားၾကည့္ေလ။ ဒီအဖြဲ႔ အစည္း က လက္ရွိအုပ္ခ်ဳပ္ေနတာဆုိေတာ့ ဘယ္လုိမွကို သူတုိ႔ လုိက္ႏုိင္မယ့္ အေနအထား မ႐ွိၾကဘူး။ ကေလးေတြကေတာ့ မခံမရပ္ႏုိင္တာေတာ့ မခံရပ္ႏုိင္တာေပါ့ေနာ္။ က်မတုိ႔ကုိလည္း ေသြးမေအးဖုိ႔ သူတုိ႔ ေျပာၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မတုိ႔ အေန အထား ကလည္း ဘယ္လုိမွကို မတတ္ႏုိင္တဲ့အေနအထားေတြ ရွိေနတယ္။ သူတို႔ကလည္း မၿခိမ္းေျခာက္ပါဘူး ။က်မတုိ႔ကလည္း သူတုိ႔လုပ္ေပးတာကုိ မခံဘူး။ သူတုိ႔ကလည္း အခုအခ်ိန္ သူတုိ႔မွားသြားေတာ့ အကုန္လုပ္ေပးခ်င္ေနတယ္။

ေမး။ ။ ဘယ္သူက ပစ္ခတ္ဖို႔ အမိန္႔ေပးခဲ့တယ္လို႔ ၾကားထားမိလဲဗ်။

ေျဖ။ ။ အစ္မရဲ႕တူေလးေတြနဲ႔ ျဖစ္တဲ့ ဗိုလ္ႀကီးရဲ႕ သူငယ္ခ်င္းလုိ႔ေျပာတယ္။ ဟုိဟာေလ၊ ဘုရားသုံးဆူ သားလုိ႔လည္းေျပာတယ္။ က်န္တာေတာ့ မသိဘူး။ ဒါေပမယ့္ မေန႔က အသုဘ နာေရးလာတဲ့ သူေတြက ေျပာတယ္၊ သတင္းဌာနေတြမွာ ပါသြားတာေတာ့ ဗိုလ္ႀကီး သိဒၶိစုိး၊ သတ္လုိက္တာက တပ္သား ေမာင္ထြန္းတဲ့။ ေမာင္ထြန္းတဦးတည္း ပစ္တာေတာ့ မျဖစ္ႏုိင္ဘူး။ ပစ္တာေတာ့ ၃ ဦး ပဲ။ အတိအက်ပဲ။ ဒါေပမယ့္ သူတုိ႔က တဦးတည္းပဲ နာမည္ ထည့္ထားတယ္။

ေမး။ ။ ပစ္ခတ္မႈေတြ အၿပီးမွာ ရပ္ကြက္လူထုက က်ည္ခြံေတြ ဘာေတြ ေကာက္ယူထားလုိက္တာ၊ သိမ္းဆည္းထားလုိက္တာ ႐ွိလား။

ေျဖ။ ။ အဲဒါလည္း ေကာက္ရတယ္လုိ႔ေျပာတယ္။ က်ည္ဆန္ခြံေပါ့။ ရဲအခ်င္းခ်င္း ေျပာေနသံ ၾကားတာေတာ့ က်ည္ဆန္ခြံ ၉ ခု ေလာက္ ရတယ္လုိ႔ ၾကားလုိုက္တယ္။

ေမး။ ။ အပစ္ခံရသူေတြနဲ႔ အတူတူပါတဲ့ လူငယ္ေလး ႏွစ္ေယာက္ကိုလည္း ဖမ္းထားတယ္ၾကားတယ္။ သူတုိ႔ကိုေကာ ျပန္လႊတ္ ေပးလုိက္ၿပီ လား။

ေျဖ။ ။ က်မတုိ႔ အေမနဲ႔ က်မတုိ႔ ဦးေလးက ေတာင္းဆုိခဲ့တယ္ေလ။ က်မတုိ႔ ကေလးေတြကေတာ့ ေသသြားၿပီ။ ဒီ က်န္တဲ့ ကေလးေတြကုိ ႀကီးႀကီးက်ယ္က်ယ္ မျဖစ္ဖုိ႔ ထုတ္ေပးဖုိ႔ဘာညာ လူႀကီးေတြကို ေတာင္းဆုိခဲ့လုိ႔ ရဲခ်ဳပ္ ခင္ရီ ကုိယ္တုိင္ ညဘက္ ၁၁ နာရီထုိးမွာ ေခၚေတြ႔ၿပီးေတာ့ လႊတ္ေပးလုိက္တယ္။ အခု ျပန္ေရာက္ေနတယ္။ ေအးေအးေဆးေဆးပါပဲ။

ေမး။ ။ အခု အာဏာပုိင္ေတြရဲ႕ ေစာင့္ၾကည့္မႈေတြ ဘာေတြေရာ ရွိေနေသးလား။

ေျဖ။ ။ ဘာမွ မ႐ွိေတာ့ဘူး။ ႐ုပ္သိမ္းသြားၿပီ။ အဲဒီျဖစ္တဲ့ေန႔ကစၿပီး အသုဘမခ်ခင္ေန႔ အထိကေတာ့ အဖြဲ႔လုိက္ အဖြဲ႔လုိက္ေတြ ခ်ည္းပဲ။ လမ္းထဲက တဲေတြထဲမွာေရာ ဘာေရာ အကုန္လုံးပဲ။ ဒါေပမယ့္ က်မတုိ႔ အိမ္ေ႐ွ႕တည့္တည့္မွာေတာ့ မရွိဘူး။ က်မတုိ႔အိမ္ ရဲ့ ၃၊ ၄ အိမ္ေက်ာ္မွာတုိ႔၊ မ်က္ေစာင္းထုိးတုိ႔ ေလာက္မွာေနၿပီး အရပ္ဝတ္အရပ္စားေတြနဲ႔ ခ်ၿပီးေတာ့ အဝင္အထြက္ ဧည့္သည္ ဘယ္ေလာက္ လာသလဲ၊ အၿမဲတမ္း သူတုိ႔က ေစာင့္ၾကည့္ၿပီး သတင္းပုိ႔ေနၾကတာ။
http://www.irrawaddy.org/bur/index.php/interview/4-interview/4027-2010-09-10-06-24-44

ေရြးေကာက္ပြဲအား သပိတ္ေမွာက္ျခင္း


တတိယလွိဳင္းဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းေရး လွဳပ္ရွားမွဳေတြ ကမာၻတ၀ွမ္းမွာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ထြက္ေပၚလာျပီး ေနာက္ပိုင္းမွာ လွဳပ္ရွားမွဳေခါင္းေဆာင္ေတြက ဦးစီးက်င္းပတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲေတြ၊ ႏိုင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းေတြက ဦးစီးက်င္းပတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲေတြနဲ႕ အာဏာရွင္ေတြက ဦးစီးက်င္းပတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲေတြ ဆိုျပီး ေရြးေကာက္ပြဲအမ်ိဳးမ်ိဳးက အသြင္သ႑ာန္မ်ိဳးစံုနဲ႕ ေပၚထြက္လာခဲ့ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲေတြ အမ်ားအျပား ေပၚထြက္လာတာနဲ႕အမွ် ဒီေရြးေကာက္ပြဲေတြရဲ႕ တရားမွ်တမွဳရွိမရွိ၊ လြတ္လပ္မွဳရွိမရွိ စတဲ့ အခ်က္ေတြေပၚမွာ အေျခခံျပီး ေရြးေကာက္ပြဲကို ဆန္႕က်င္သပိတ္ ေမွာက္မွဳေတြလဲ ေပၚထြက္လာျပန္ပါတယ္။ ဒီလိုေပၚထြက္လာတာနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး ႏိုင္ငံေရးပါတီေတြက ဘာေၾကာင့္ ေရြးေကာက္ပြဲေတြကို သပိတ္ေမွာက္ၾကသလဲ၊ သပိတ္ေမွာက္ရာမွာ ဘယ္လိုသပိတ္ အမ်ိဳးအစားေတြကို ျပဳလုပ္ၾကသလဲ၊ သပိတ္ေမွာက္ျခင္းရဲ႕ အက်ိဳးဆက္က ဘာေတြလဲ၊ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ဟာ ထိေရာက္မွဳ ရွိႏိုင္ပါသလား ဆိုတဲ့ ေမးခြန္းေတြကလဲ လူအမ်ားၾကားမွာ သံုးသပ္ေဆြးေႏြးစရာ ျဖစ္လာျပန္ပါတယ္။



ေရြးေကာက္ပြဲအား သပိတ္ေမွာက္ရျခင္း အေၾကာင္းရင္းမ်ား

၂၁ ရာစု မတိုင္မီကာလက ႏိုင္ငံေရးပါတီေတြနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္ရျခင္း အေၾကာင္းရင္းေတြကို ပညာရွင္ေတြက သံုးသပ္ေလ့လာၾကရာမွာ အေၾကာင္းရင္းႏွစ္ခ်က္ကို ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကပါတယ္။ ပထမတခ်က္က ႏိုင္ငံေရးတည္ျငိမ္မွဳ အားနည္းခ်က္ (Lack of Political Stability) ျဖစ္ျပီး၊ ဒုတိယအခ်က္ကေတာ့ ပါတီစနစ္ အင္စတီက်ဴရွင္းနာလိုင္းေဇးရွင္း အားနည္းခ်က္ (Lack of Party system institutionalization) တို႕ျဖစ္ပါတယ္။ ၂၁ ရာစုထဲ ေရာက္လာတဲ့အခါမွာေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲတရားမွ်တမွဳ မရွိျခင္း (electoral unfairness) က ပိုျပီး ေရပန္းစားလာခဲ့ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ကလဲ ႏိုင္ငံေရးပါတီေတြ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္ရျခင္း အေၾကာင္းရင္းဟာ တရားမွ်တမွဳမရွိျခင္းေၾကာင့္ တခုတည္း မဟုတ္ပဲ ေရြးေကာက္ပြဲ၀င္ျပိဳင္တဲ့အခါ ေသခ်ာေပါက္ အရွံဳးေပၚျခင္း (Certain Loss) ကို ရင္မဆိုင္လိုျခင္းေၾကာင့္လိုလဲ ဆိုၾကပါတယ္။

လက္တင္အေမရိကတိုက္က ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြရဲ႕ ပါတီစနစ္ အင္စတီက်ဴရွင္နာလိုင္းေဇးရွင္းကို ေလ့လာခဲ့တဲ့ Mainwaring နဲ႕ Scully တို႕ကေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြဟာ ေရြးေကာက္ပြဲက်င္းပတဲ့ အစိုးရရဲ႕ တရား၀င္မွဳ (legitimacy) ကို တိုက္ရိုက္စိန္ေခၚခ်က္ေတြ ျဖစ္ေၾကာင္း ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီေတြအေနနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲမွာ ၀င္ေရာက္ယွဥ္ျပိဳင္ျပီး အႏိုင္ယူျခင္းထက္ ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ တရား၀င္မွဳကိုသာ ေမးခြန္းထုတ္စိန္ေခၚမွဳ ျပဳလုပ္ျခင္း ျဖစ္တဲ့ inchoate party systems ကို အသံုးျပဳတာ ျဖစ္ပါတယ္။ သို႕ေပမယ့္လဲ အတိုက္အခံပါတီေတြအေနနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲတရား၀င္မွဳကို ေမးခြန္းထုတ္စိန္ေခၚမွဳ ျပဳလုပ္ရျခင္းဟာ ေရြးေကာက္ပြဲ တရားမွ်တမွဳ မရွိျခင္းေၾကာင့္လား၊ ႏိုင္ငံေရးမတည္ျငိမ္မွဳေၾကာင့္ ေပၚေပါက္လာတဲ့ reflexive reaction ေၾကာင့္လား၊ ေသခ်ာေပါက္ျဖစ္ႏိုင္ေခ် အရွံဳးေၾကာင့္လား ဆိုတာကိုေတာ့ သူတို႕ရဲ႕ ေရးသားခ်က္ေတြထဲမွာ ဆန္းစစ္ထားျခင္း မရွိခဲ့ပါဘူး။

အာဖရိကတိုက္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳေတြကို ေလ့လာခဲ့တဲ့ Michael Bratton ကေတာ့ အာဖရိကတိုက္မွာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳေတြ ေပၚထြက္လာျခင္းနဲ႕ ဒုတိယအၾကိမ္ေရြးေကာက္ပြဲေတြ ထပ္မံ က်င္းပရျခင္းဟာ ေရြးေကာက္ပြဲတရားမွ်တမွဳ မရွိျခင္း (electoral unfairness) နဲ႕ ပိုျပီး ဆက္စပ္တယ္လို႕ ဆိုထားခဲ့ပါတယ္။ အစိုးရက်င္းပတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲေတြမွာ အမွန္တကယ္ မဲခိုးလိမ္လည္မွဳေတြ ရွိလာတဲ့ အခါမွာ ေရြးေကာက္ပြဲရလဒ္ကို ဆန္႕က်င္သပိတ္ေမွာက္ျပီး ဒုတိယအၾကိမ္ ေရြးေကာက္ပြဲထပ္မံက်င္းပဖို႕ ေတာင္းဆိုမွဳေတြ ေပၚထြက္လာတတ္တာေတြ ရွိသလို၊ အစိုးရက မဲခိုးမဲလိမ္ႏိုင္ဖြယ္ရွိတယ္လို႕ ယူဆလာၾကတဲ့ အခါမွာလဲ ေရြးေကာက္ပြဲေတြကို ၾကိဳတင္ဆန္႕က်င္ သပိတ္ေမွာက္မွဳေတြ ရွိလာႏိုင္ေၾကာင္း ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ အာဖရိကတိုက္ ေရြးေကာက္ပြဲ (၅၃) ခုကို ေလ့လာခဲ့တဲ့ Lindberg ဆိုသူကလဲ ေရြးေကာက္ပြဲေတြမွာ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရး ပါတီေတြ ပါ၀င္မွဳဟာ လြတ္လပ္၍ တရားမွ်တေသာ ေရြးေကာက္ပြဲ ျဖစ္ႏိုင္ျခင္း ရွိမရွိ ဆိုတဲ့ အခ်က္အေပၚ ဆန္းစစ္သံုးသပ္မွဳေတြနဲ႕ သက္ဆိုင္ေၾကာင္း ေလ့လာေတြ႕ရွိခဲ့ပါတယ္။

အျခားတဘက္မွာလဲ အခ်ိဳ႕ ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ေတြက ေရြးေကာက္ပြဲ သပိတ္ေမွာက္မွဳေတြ ေပၚထြက္လာရျခင္းဟာ ေရြးေကာက္ပြဲတရားမွ်တမွဳနဲ႕ ပတ္သက္ဆက္စပ္မွဳ မရွိေၾကာင္း ျငင္းဆိုခဲ့ၾကျပန္ပါတယ္။ Robert Pastor ဆိုသူက အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီေတြအေနနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲကို သပိတ္ေမွာက္ရျခင္းဟာ သူတို႕ရဲ႕ အားနည္းခ်က္ေတြကို သိျမင္ျပီး ေရြးေကာက္ပြဲမွာ အရွံဳးေပၚမွာ စိုးရိမ္ျခင္းေၾကာင့္လို႕ အဆိုျပဳခဲ့ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲရလဒ္အရွံဳးကို ျပည္သူေတြဆီ ခ်ျပလိုက္ရျခင္းထက္ ေရြးေကာက္ပြဲကို သပိတ္ေမွာက္ျပီး အစိုးရအေပၚ သံသယၾကီးမားလာေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္းက ပိုျပီး သိကၡာရွိႏိုင္ေၾကာင္း ယူဆခ်က္ေတြေၾကာင့္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြ ေပၚထြက္လာရတာလို႕ ပညာရွင္အခ်ိဳ႕က ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ၾကပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲက်င္းပတဲ့ အစိုးရေတြရဲ႕ ထိပ္တန္းေခါင္းေဆာင္မ်ားကလဲ အလားတူမွတ္ခ်က္မ်ိဳးကို ေဖာ္ျပေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ၁၉၉၅ ခု၊ ေဟတီး ေရြးေကာက္ပြဲမွာ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီရဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳအေပၚ အစိုးရထိပ္တန္းေခါင္းေဆာင္မ်ားက ' အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီမွာ လူထုေထာက္ခံမွဳ မရွိဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေရြးေကာက္ပြဲ၀င္ရင္ ရွံဳးမယ္ဆိုတာ သိတဲ့အတြက္ ေရြးေကာက္ပြဲမ၀င္ပဲ သပိတ္ေမွာက္တာျဖစ္တယ္' လို႕ မွတ္ခ်က္ေပးခဲ့ၾကပါတယ္။ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္၊ ဗင္နီဇြဲလား ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္မွာလဲ Chavez က 'မဲခိုးတယ္ဆိုတာဘာကို ေျပာတာလဲ။ အတိုက္အခံေတြဘက္မွာ လူထုရဲ႕ ေထာက္ခံမွဳ မရွိဘူးဆိုတဲ့ အမွန္တရားကို လက္ခံဖို႕သင့္ျပီ။ အမွန္တရားကို လက္မခံပဲ သပိတ္ေမွာက္တာဟာ ႏိုင္ငံေရးလုပ္ၾကံတာပဲ' လို႕ ဆိုခဲ့ဖူးပါတယ္။

ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ Beaulieu နဲ႕ Hyde ကေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြဟာ ႏိုင္ငံတကာက အကဲခတ္ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္သူေတြ ရွိေနခ်ိန္ေတြမွာ ေပၚထြက္လာတတ္တယ္လို႕ ဆိုခဲ့ပါတယ္။ တခါတရံမွာ ေရြးေကာက္ပြဲ က်င္းပတဲ့ အစိုးရဟာ ႏိုင္ငံတကာက ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာသူေတြကို ဖိတ္ၾကားျပီး၊ ေရြးေကာက္ပြဲတရားမွ်တမွဳ ရွိသေယာင္ အေပၚယံဗန္းျပမွဳေတြ ရွိတတ္ပါတယ္။ ေနာက္ကြယ္မွာေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာသူေတြ ေဖာ္ထုတ္လို႕ မရႏိုင္မယ့္ overt fraud ေတြကို အသံုးျပဳျပီး အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြ အရွံဳးေပၚေအာင္ ျပဳလုပ္လာပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲဆိုင္ရာ ႏိုင္ငံေရးပညာရပ္က ဒါကို Prudent manipulation လို႕ ေခၚေ၀ၚသတ္မွတ္ပါတယ္။ ဒီလိုနည္းလမ္းကို အစိုးရက က်င္းပလာတဲ့အခါ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီေတြအေနနဲ႕ အစိုးရကို overt fraud လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို ႏိုင္ငံတကာေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာသူေတြ သိျမင္သြားေစလိုတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲကို သပိတ္ေမွာက္ ေလ့ရွိၾကပါတယ္။

သပိတ္အမ်ိဳးအစားမ်ား

ေရြးေကာက္ပြဲဆန္႕က်င္ေရးသပိတ္ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ အစိုးရဆန္႕က်င္ေရးလွဳပ္ရွားမွဳ သပိတ္ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ေက်ာင္းသား အခြင့္အေရးသပိတ္ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ အလုပ္သမား၊ လယ္သမားအခြင့္အေရးသပိတ္ပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ သပိတ္ေမွာက္ရျခင္း ရည္ရြယ္ခ်က္ေတြနဲ႕ ေတာင္းဆိုခ်က္ေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲျပားႏိုင္ေပမယ့္ သပိတ္သ႑ာန္ အမ်ိဳးအစားၾကီး ႏွစ္မ်ိဳးအေပၚမွာပဲ ျမစ္ဖ်ားခံလာတတ္ပါတယ္။ ပထမတမ်ိဳးကေတာ့ ျငိမ္းခ်မ္းစြာ အၾကမ္းမဖက္ေရးလမ္းစဥ္ေပၚ အေျခခံတဲ့ (Gandhian) သပိတ္အမ်ိဳးအစား ျဖစ္ျပီး၊ ဒုတိယသပိတ္အမ်ိဳးအစားကေတာ့ လူထုလွဳပ္ရွားမွဳသပိတ္ေတြမွာ လက္နက္အင္အားကို ေပါင္းစပ္အသံုးျပဳတဲ့ (Fearonian) သပိတ္အမ်ိဳးအစားပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

Gandhian သပိတ္အမ်ိဳးအစားကို လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးအင္အားအသံုးျပဳမွဳမရွိတဲ့ အတိုက္အခံေတြက သံုးစြဲေလ့ရွိပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြမွာ Gandhianသပိတ္အမ်ိဳးအစားကို ဦးေဆာင္ဆင္ႏႊဲတဲ့ ႏိုင္ငံေရးပါတီေတြက ျပည္တြင္းမဲေပးမယ့္ ျပည္သူလူထုနဲ႕ ျပည္ပႏိုင္ငံတကာ အသုိင္းအ၀ိုင္းက လူေတြရဲ႕ မ်က္လံုးမွာ ေရြးေကာက္ပြဲက်င္းပမယ့္ အစိုးရနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲကို တရားမ၀င္သူေတြအေနနဲ႕ ျမင္သြားေစေရးကိုပဲ ဦးစားေပးလုပ္ပါတယ္။ ဒီလိုလုပ္ျခင္းအားျဖင့္ သူတို႕ပါတီရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးပန္းတိုင္ေရာက္ရွိေရးကို ျပည္သူလူထုနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအ၀ိုင္းက ကူညီေဆာင္က်ဥ္း ေပးသြားမယ္လို႕ ေမွ်ာ္လင့္ထားၾကပါတယ္။ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီအေနနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲကို သပိတ္ေမွာက္ျခင္းအေပၚမွာ ျပည္သူလူထုက အားေပးေထာက္ခံျပီး မဲမေပးပဲ ေနျခင္း၊ ေရြးေကာက္ပြဲကို ဆန္႕က်င္ျခင္းေတြ ျပဳလုပ္လာမယ္လို႕ ယူဆထားၾကပါတယ္။ ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအ၀ိုင္းအေနနဲ႕လဲ ေရြးေကာက္ပြဲကို အသိအမွတ္မျပဳပဲ သံတမန္ေရးရာ ဖိအားေတြ ျပဳလုပ္လာမယ္လို႕ ယူဆထားၾကပါတယ္။

လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးအင္အားနဲ႕ အမာခံလူထုအင္အား ျပည့္စံုေတာင့္တင္းတဲ့ ႏိုင္ငံေရးပါတီေတြကေတာ့ Fearonian သပိတ္အမ်ိဳးအစားကို အသံုးျပဳပါတယ္။ သပိတ္စံု၊ သူပုန္ထနည္းလမ္းေတြကို အသံုးျပဳျပီး လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးနဲ႕ လူထုတိုက္ပြဲကို ေပါင္းစပ္အသံုးျပဳပါတယ္။ Gandhian သပိတ္ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႕ မတူတဲ့ အခ်က္ကေတာ့ Fearonian သပိတ္ေခါင္းေဆာင္ေတြက ေရြးေကာက္ပြဲ legitimacy ကို စိန္ေခၚျပီး၊ လူထုနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာက သူ႕အလိုလို အကူအညီေပးလာမယ့္ အခ်ိန္ကို ထိုင္ေစာင့္ေနသူမ်ား မဟုတ္ပါဘူး။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္နဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ ေတာင္းဆိုခ်က္ေတြကို အစိုးရဘက္က မလိုက္ေလ်ာရင္ အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ႏိုင္မယ့္ ေတာ္လွန္ေရးလွဳပ္ရွားမွဳေတြအတြက္ကိုပါ ၾကိဳတင္ျပင္ဆင္တည္ေဆာက္ျပီး စုဖြဲ႕ေလ့ရွိပါတယ္။ လူထုတရပ္လံုးပါ၀င္လာမယ့္ ေရြးေကာက္ပြဲဆန္႕က်င္ေရး လူထုလွဳပ္ရွားမွဳၾကီးေတြကို ေဖာ္ေဆာင္ႏိုင္ဖို႕ ၾကိဳးပမ္းေလ့ရွိပါတယ္။ အစိုးရရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱရားကို ပ်က္ယြင္းေစႏိုင္မယ့္ အင္အားကို စုစည္းျပီးမွ အစိုးရရဲ႕ တရား၀င္မွဳ ကို စိန္ေခၚျခိမ္းေခ်ာက္တာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္နဲ႕ ပတ္သက္ျပီး ေနာက္ထပ္ခြဲျခားမွဳ သ႑ာန္တမ်ိဳးကေတာ့ သပိတ္ၾကီး (Major boycott) နဲ႕ သပိတ္ငယ္ (Minor boycott) ကြဲျပားမွဳ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္မွာ အတိုင္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီၾကီးအပါအ၀င္ အတိုက္အခံ အင္အားစုအမ်ားက ပါ၀င္တယ္ဆိုရင္ ဒါကို သပိတ္ၾကီးလို႕ ေခၚဆိုႏိုင္ပါတယ္။ သပိတ္ၾကီးမွာမ်ားေသာအားျဖင့္ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီၾကီးတခုအပါအ၀င္ ႏိုင္ငံေရးပါတီငယ္မ်ား၊ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ပူးေပါင္းပါ၀င္ေလ့ရွိေပမယ့္ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းအားလံုးက ညီညီညြတ္ညြတ္ စုေပါင္းဆင္ႏႊဲတဲ့ (Unified opposition election boycott) ကေတာ့ အေတာ္ရွားပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းၾကီးေတြအားလံုးက သပိတ္ေမွာက္ေရးကို သေဘာတူညီခဲ့ရင္ေတာင္ အစိုးရရဲ႕ အာဏာစက္ကုိ မလြန္ဆန္ႏိုင္တဲ့ ပါတီငယ္ေလးေတြနဲ႕ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြက ေရြးေကာက္ပြဲမွာ ပါ၀င္ယွဥ္ျပိဳင္ေနဦးမွာ ျဖစ္လို႕ပါပဲ။ တကယ္လို႕ ႏိုင္ငံေရးပါတီငယ္ေလးေတြနဲ႕ တဖြဲ႕စီပ်ံ႕က်ဲေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြက ေရြးေကာက္ပြဲကို သပိတ္ေမွာက္တာဆိုရင္ေတာ့ ဒါကို သပိတ္ငယ္လို႕ သတ္မွတ္ေလ့ရွိပါတယ္။

၁၉၉၀ ေနာက္ပိုင္းကာလ ကမၻာတ၀ွမ္းမွာ ေပၚေပါက္ခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြမွာ ဒီလို ကြဲျပားတဲ့ သပိတ္အမ်ိဳးအစားသ႑ာန္ေတြကို ေတြ႕ရွိႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ (၁၉၉၀) မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ အီဂ်စ္ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္နဲ႕ ၁၉၈၃ ခုႏွစ္မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ဂ်ေမကာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြမွာ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီအမ်ားစုက ေရြးေကာက္ပြဲမွာ ၀င္ေရာက္ယွဥ္ျပိဳင္ေရးကို ျငိမ္းခ်မ္းစြာနဲ႕ပဲ ျငင္းဆန္ခဲ့ၾကတဲ့အတြက္ Major, Gandhian သပိတ္ အမ်ိဳးအစား အျဖစ္ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါတယ္။ (၁၉၉၃) ခုႏွစ္မွာ က်င္းပခဲ့တဲ့ ပါကစၥတန္ေရြးေကာက္ပြဲကို MOM က သပိတ္ေမွာက္မွဳကိုေတာ့ Minor, Gandhian သပိတ္အမ်ိဳးအစား အျဖစ္ပဲ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါတယ္။ အရြယ္အစားနဲ႕ လူအင္အားအရ ၾကီးမားေပမယ့္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳမွာ တႏိုင္ငံလံုးအေရးကို ေတာင္းဆိုျခင္းမရွိပဲ အုပ္စုတစုအခြင့္အေရးကိုသာ ေတာင္းဆိုခဲ့တာေၾကာင့္ သပိတ္ၾကီးလို႕ သတ္မွတ္လို႕ မရႏိုင္တာ ျဖစ္ပါတယ္။

သပိတ္ငယ္ေလးေတြမွာ လက္နက္အင္အားသံုးေျဖရွင္းမွဳနဲ႕ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ေတာ္လွန္မွဳေတြ ပါ၀င္လာတဲ့အခါ Minor, Fearonian သပိတ္အမ်ိဳးအစားလို႕ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဥပမာ- ၁၉၈၈ ခု၊ သီရိလကၤာ ေရြးေကာက္ပြဲမွာတုန္းက ပါတီငယ္ေလးတခုျဖစ္တဲ့ JVP ပါတီဟာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္ျခင္း၊ လံုျခံဳေရး၀န္ထမ္းမ်ား၊ အရပ္ဘက္၀န္ထမ္းမ်ားႏွင့္ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ျခင္း စတာေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္က ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ Cote d’Ivoire ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္နဲ႕ ၁၉၉၇ ခုႏွစ္က ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ အင္ဒိုနီးရွား ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြမွာေတာ့ အစိုးရလက္ကိုင္ဒုတ္ေတြနဲ႕ ျပည္သူလူထုအၾကား ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္တဲ့ လူထုလွဳပ္ရွားမွဳေတြ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့အတြက္ Major, Fearonian သပိတ္ အမ်ိဳးအစားလို႕ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းေတြနဲ႕ ထိေရာက္ႏိုင္မွဳက ဦးေဆာင္သူေတြ က်င့္သံုးတဲ့ သပိတ္အမ်ိဳးအစားေပၚမွာ မူတည္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္ျခင္း၏ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္း
ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္ျခင္းရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းေတြကို မေဖာ္ျပခင္မွာ ဒီမိုကေရစီနည္းလမ္းမက်ပဲ အာဏာရယူထားတဲ့ အစိုးရေတြက ဦးေဆာင္ျပီး ေရြးေကာက္ပြဲက်င္းပရျခင္းရဲ႕ အေျခခံသေဘာတရားေတြကို ေလ့လာသိရွိဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ ဒီမိုကေရစီ နည္းလမ္းမက်ပဲ အာဏာရယူထားတဲ့ အစိုးရေတြဆိုတာ တိုင္းျပည္ရဲ႕ အာဏာကို လက္နက္နဲ႕ ျခိမ္းေခ်ာက္ျပီး သိမ္းပိုက္ရယူထားတဲ့ အစိုးရေတြနဲ႕ မသမာနည္းလမ္းေတြအသံုးျပဳျပီး ေရြးေကာက္ပြဲမွာ အာဏာရယူထားတဲ့ အစိုးရေတြကို ဆိုလိုပါတယ္။ ဒီလို အစိုးရေတြအေနနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲမက်င္းပပဲ အာဏာကို ဆက္လက္ထိန္းသိမ္းထားလို႕ မရႏိုင္ဘူးလားလို႕ အခ်ိဳ႕က ဆိုတတ္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေရြးေကာက္ပြဲ မက်င္းပပဲ အာဏာဆက္ယူထားတဲ့အခါ ျပည္တြင္း၊ ျပည္ပမွာ တရား၀င္မွဳ (legitimacy) မရတဲ့အတြက္ ႏိုင္ငံေရး၊ သံတမန္ေရး၊ စစ္ေရး၊ စီးပြားေရးေတြမွာ အခက္အခဲေတြ အမ်ားၾကီး ေတြ႕ၾကရပါတယ္။ အဆိုးဆံုးက ျပည္သူေတြက အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ဖို႕ ၾကိဳးပမ္းမွဳေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီအခါမွာ အစိုးရအေနနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲ တခု ျပဳလုပ္မလား၊ မလုပ္ဖူးလားဆိုတာကို စတင္တြက္ခ်က္လာရပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲကို မလုပ္ရင္ ျပည္သူေတြက တခ်ိန္မဟုတ္တခ်ိန္မွာ ဒီအစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအတြက္ ေရြးေကာက္ပြဲက်င္းပျပီး၊ legitimacy ရလာႏိုင္မယ့္ အခြင့္အေရးကို အစိုးရဘက္က စတင္ၾကိဳးပမ္းလာေလ့ရွိပါတယ္။ ဒီလိုက်င္းပတဲ့အခါမွာ လြတ္လပ္ျပီး၊ တရားမွ်တေသာ ေရြးေကာက္ပြဲကို က်င္းပဖို႕ ၾကိဳးပမ္းတဲ့ အစိုးရဆိုတာကေတာ့ အေတာ္ကို ရွားပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ အစိုးရပါတီ ကိုယ္တိုင္ (သို႕) အစိုးရခါးပိုက္ေဆာင္ ပါတီေတြ အႏိုင္ရဖို႕အတြက္ကိုပဲ နည္းမ်ိဳးစံုနဲ႕ ၾကိဳးပမ္းေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါကို ျပည္သူေတြက မရိပ္မိတဲ့ အခ်ိန္ေတြနဲ႕ ရိပ္မိေပမယ့္ ႏိုင္ငံေရးႏိုးၾကားမွဳ ေရခ်ိန္က ေလ်ာ့ပါးေနတဲ့ အခ်ိန္မ်ိဳးမွာ ဆိုရင္ ဒီေရြးေကာက္ပြဲမွာ လူထုပါ၀င္မွဳ ရာခိုင္ႏွဳန္းျမင့္မားျပီး အစိုးရပါတီ (သို႕) အစိုးရခါးပိုက္ေဆာင္ပါတီေတြက အႏိုင္ရသြားေလ့ရွိပါတယ္။ ဒီအခါမွာ ေရြးေကာက္ပြဲအသစ္နဲ႕ ျပန္ျပီး တက္လာတာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ legitimacy ရသြားႏိုင္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ Schedler ကေတာ့ ဒါကို electoral autocracy လို႕ ေခၚေ၀ၚသတ္မွတ္ခဲ့ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲမွာ မူလအစိုးရ (သို႕) ခါးပိုက္ေဆာင္ႏိုင္ငံေရးပါတီက အႏိုင္ရျပီး၊ legitimacy ရသြားတဲ့ အေပၚမွာ လူအမ်ားကေတာ့ အစိုးရဘက္က ႏိုင္သြားျပီ၊ ပြဲျပီးသြားျပီလို႕ တြက္ခ်က္တတ္ၾကပါတယ္။ သို႕ေပမယ့္လဲ ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးမွာ ျပည္သူလူထုနဲ႕ အတိုက္အခံ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြဘက္က အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ႏိုင္မယ့္ အခြင့္အေရးေတြအားလံုး ဆံုးရွံဳးသြားတာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီေတြ၊ အဖြဲ႕အစည္းေတြ စုစည္းျပီး အစိုးရရဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲဟာ ေရြးေကာက္ပြဲအတု (fraudulent elections) ျဖစ္ေၾကာင္း၊ မဲခိုးမဲလိမ္ထားမွဳမ်ား ရွိေၾကာင္းကို သက္ေသအေထာက္အထားေတြနဲ႕ လူထုကို ခ်ျပႏိုင္ခဲ့ရင္ ျပည္တြင္းတရား၀င္မွဳ (domestic legitimacy) ကိုသာမက ျပည္ပတရား၀င္မွဳ (international legitimacy) ကိုပါ ေခ်ဖ်က္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအခါမွာ အစိုးရရဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲစီမံကိန္း ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ေတြ ပ်က္စီးသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြဟာ အစိုးရရဲ႕ election fraud ေၾကာင့္ ေပၚထြက္လာမယ့္ coordination deficiencies ေတြကို ေက်ာ္လႊားျပီး၊ Point of coordination တခုကို လူထုၾကားမွာ တည္ေဆာက္လာႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီဆံုမွတ္ကေန အစိုးရဆန္႕က်င္ေရး၊ ျဖဳတ္ခ်ေရး၊ ၾကားျဖတ္အစိုးရဖြဲ႕စည္းေရးစတာေတြကို အဆင့္တိုးျမွင့္ လုပ္ေဆာင္လို႕ ရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လဲ ဒီလိုလုပ္ေဆာင္ဖို႕အတြက္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ လုပ္ေနစဥ္ကာလမွာကတည္းက ျပင္ဆင္မွဳ အခင္းအက်င္းေတြ လိုအပ္ပါတယ္။

Major Fearonian Boycott ကို ဦးေဆာင္ၾကမယ့္ အတိုက္အခံ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြမွာ ျပင္ဆင္သင့္တဲ့ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းပံုစံေတြ ရွိရပါမယ္။ ဦးေဆာင္မယ့္ အတိုက္အခံအဖြဲ႕ဟာ ႏိုင္ငံေရးပါတီၾကီးတခု ျဖစ္တယ္ဆိုရင္ ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ Olson က privileged group လို႕ ေခၚေ၀ၚသံုးစြဲခဲ့တဲ့ သပိတ္ေခါင္းေဆာင္ အုပ္စုတစုကို ဖြဲ႕စည္းထားဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီအုပ္စုမွာ ႏိုင္ငံေရးပါတီၾကီးမွ လုပ္ရည္ကိုင္ရည္ရွိတဲ့ ေခါင္းေဆာင္မ်ားပါ၀င္ျပီး သပိတ္ၾကီးကို ဦးေဆာင္ဆင္ႏႊဲရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္လို႕ ႏိုင္ငံေရးပါတီတခုတည္းကေန သပိတ္ကို ဦးေဆာင္ႏိုင္မယ့္ စြမ္းေဆာင္ရည္ မရွိဘူးဆိုရင္ေတာ့ ပ်ံ႕က်ဲေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြအားလံုးကို စုစည္းျပီး၊ ႏိုင္ငံေရး ပညာရွင္ Shelling က k-group လို႕ ေခၚေ၀ၚသတ္မွတ္ခဲ့တဲ့ သပိတ္ေခါင္းေဆာင္ အုပ္စုကို ဖြဲ႕စည္းထားဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီအုပ္စုထဲမွာ ေရြးေကာက္ပြဲကို သပိတ္ေမွာက္တဲ့ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေပါင္းစံုက ကိုယ္စားလွယ္ေတြ စုစည္းျပီး၊ သပိတ္ၾကီးကို ဦးေဆာင္ဆင္ႏႊဲရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ privileged group ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ k-group ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ အုပ္စုတစုကေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲမတိုင္မီ ကာလမွာကတည္းက ေပၚေပါက္ေနဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါဟာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ရဲ႕ အခရာျဖစ္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲတြင္းကာလမွာပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ေရြးေကာက္ပြဲလြန္ကာလမွာပဲ ျဖစ္ျဖစ္ လူထုအေရးေတာ္ပံုကို အရွိန္ျမွင့္ဦးေဆာင္ရမယ့္ အုပ္စုျဖစ္ေနလို႕ပါပဲ။

Major Gandhian boycott ကို ဦးေဆာင္မယ့္ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြမွာလဲ အခင္းအက်င္းေတြ ျပင္ဆင္ဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီသပိတ္သ႑ာန္ကို ေရြးခ်ယ္တဲ့ ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္ေတြဆီမွာ အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ဖို႕၊ ေတာ္လွန္ဖို႕ ဆႏၵ မရွိတတ္ပါဘူး။ အဓိက ႏိုင္ငံေရးရည္မွန္းခ်က္က အစိုးရရဲ႕ တရား၀င္မွဳကို လူအမ်ားက အသိအမွတ္ မျပဳေရးပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုႏိုင္ငံေရးရည္မွန္းခ်က္ ျပည့္မွီေရးအတြက္ ပရိသတ္ႏွစ္မ်ိဳး လိုအပ္ပါတယ္။ ပထမတမ်ိဳးက ျပည္တြင္းက ျပည္သူလူထုျဖစ္ျပီး၊ ဒုတိယတမ်ိဳးက ႏိုင္ငံတကာ အသိုင္းအ၀ိုင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီပရိသတ္ႏွစ္မ်ိဳးရဲ႕ ေထာက္ခံမွဳကို ရယူႏိုင္မယ့္ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းကို ေဖာ္ေဆာင္ႏိုင္မွသာ အစိုးရအား တရားမ၀င္အစိုးရအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္း (de legitimizing the government) က ေအာင္ျမင္မွာပါ။

ဒီသပိတ္အမ်ိဳးအစားကို အသံုးျပဳတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းေတြအေနနဲ႕ လူထုထဲကို တတ္ႏိုင္သမွ် စိမ့္၀င္ေရာက္ရွိေနေအာင္ ၾကိဳးပမ္းဖို႕ လိုပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲအႏိုင္ရေရး ကင္ပိန္းတခုကို လုပ္ေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရးပါတီၾကီးတခုလိုပဲ တက္တက္ၾကြၾကြနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္ေရး ကင္ပိန္းကို တိုင္းျပည္တ၀ွမ္းလံုးမွာ ျပဳလုပ္ဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ တျပိဳင္နက္တည္းမွာပဲ သံတမန္ ဆက္ဆံေရးအုပ္စုငယ္ေလးေတြ ဖြဲ႕စည္းျပီး၊ ႏိုင္ငံတြင္းမွာ ေရာက္ရွိေနတဲ့ ႏိုင္ငံတကာသံရံုးမ်ားနဲ႕ diplomatic channels ေတြ ဖြင့္ရပါမယ္။ အစိုးရကို အားေပးကူညီေနတဲ့ ႏိုင္ငံတကာအသုိင္းအ၀ိုင္းကိုလဲ တရားမ၀င္အစိုးရအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳလာေအာင္ ဆြဲေဆာင္စည္းရံုးဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုသပိတ္အမ်ိဳးအစားကိုပဲ အသံုးျပဳသည္ျဖစ္ေစ၊ အေရးၾကီးဆံုးကေတာ့ ျဖစ္ေပၚေနဆဲ ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနကို ထင္ဟပ္ေစမယ့္ ႏိုင္ငံေရးပန္းတိုင္ကို ခ်မွတ္ျပီး၊ ကိုက္ညီမယ့္ သပိတ္အမ်ိဳးအစားကို ေရြးခ်ယ္ႏိုင္ဖို႕က အလြန္ပဲ အေရးၾကီးပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ကေန လူထုလွဳပ္ရွားမွဳၾကီးေတြ ေပၚေပါက္လာျပီး အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ဖို႕အထိ ႏိုင္ငံေရးပန္းတိုင္ ခ်မွတ္ထားရင္ေတာ့ Major Fearonian Boycott ကို ေရြးခ်ယ္ေဖာ္ေဆာင္ရမွာပါ။ ေရြးေကာက္ပြဲက်င္းပတဲ့ အစိုးရနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ တရား၀င္မွဳကို လူထုနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာက အသိအမွတ္မျပဳေရးဆိုတဲ့ ႏိုင္ငံေရးပန္းတိုင္ကို ခ်မွတ္ထားရင္ေတာ့ Major Gandhian boycott ကို ေရြးခ်ယ္ေဖာ္ေဆာင္ရမွာပါ။ ဒီအမ်ိဳးအစားႏွစ္ခုကို ေဖာ္ေဆာင္ရမယ့္ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းေတြ မတူပါဘူး။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ျပဳလုပ္ရျခင္းရဲ႕ အေျခခံႏိုင္ငံေရးပန္းတိုင္ကို တိတိက်က် မေဖာ္ထုတ္ပဲနဲ႕ သပိတ္ျပဳလုပ္မွဳေတြ ရွိလာခဲ့ရင္ ေပၚထြက္လာတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းေတြက Major Fearonian Boycott လိုလို၊ Major Gandhian boycott လိုလိုေတြ ျဖစ္ျပီး မေရမရာနဲ႕ ထိေရာက္မွဳ မရွိပဲ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ အစိုးရျဖဳတ္ခ်ေရး၊ ၾကားျဖတ္အစိုးရဖြဲ႕စည္းေရးဆိုတဲ့ ေၾကြးေၾကာ္သံကို ေအာ္ျပီး၊ ခင္းက်င္းေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းက Major Gandhian boycott ကို ခင္းက်င္းေနရင္ လူထုရဲ႕ ယံုၾကည္ကိုးစားမွဳ ေလ်ာ့နည္းသြားႏိုင္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲတရား၀င္မွဳမရရွိေရးကို ဦးတည္ျပီး၊ ခင္းက်င္းေနတဲ့ ႏိုင္ငံေရး အခင္းအက်င္းက Major Fearonian Boycott ျဖစ္ေနျပန္ရင္လဲ ဆင္ေတာ္နဲ႕ ခေလာက္ျဖစ္ျပီး တပ္ကၽြံတာေတြ၊ မလိုအပ္ပဲ အင္အားျဖဳန္းတီးမိတာေတြ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္တိုင္းမွာ ျဖစ္ေပၚလာမယ့္ ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ေတြ ရွိစျမဲမို႕ ေရတို၊ ေရရွည္ႏိုင္ငံေရး အက်ိဳးဆက္ေတြကို ဆန္းစစ္ျပီး၊ သင့္ေလ်ာ္မယ့္ ေရတို၊ ေရရွည္ ႏိုင္ငံေရးမူ၀ါဒေတြ ခ်မွတ္ထားဖို႕လဲ လိုအပ္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္၏ ေရတိုႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္မ်ား
ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္အမ်ိဳးအစားေပၚမွာ မူတည္ျပီး ျဖစ္ေပၚလာမယ့္ ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ေတြကလဲ ကြဲျပားမွဳရွိပါတယ္။ Major boycott ေတြကေတာ့ Minor boycott ေတြထက္ ပိုျပီး ၾကီးမားတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ေတြ ရွိပါတယ္။ Major boycott မွာလဲ အစိုးရအုပ္ခ်ဳပ္ေရးယႏၱရားကို တိုက္ရိုက္စိန္ေခၚတဲ့ အာဏာရွင္စနစ္ဆန္႕က်င္ေရး၊ လူထုအေရးေတာ္ပံု ေပၚထြက္ေရး၊ ၾကားျဖတ္အစိုးရ ဖြဲ႕စည္းေရး ေၾကြးေၾကာ္သံေတြပါတဲ့ Major Fearonian Boycott ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရး အက်ိဳးဆက္ေတြနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲ အသိအမွတ္မျပဳေရး ေၾကြးေၾကာ္သံေတြပါတဲ့ Major Gandhian boycott ရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ေတြက မတူညီျပန္ပါဘူး။

ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ အမ်ိဳးအစားအားလံုးအတြက္ အေရးၾကီးတဲ့ လုပ္ငန္းစဥ္တရပ္ကေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲမွာ ပါ၀င္မဲေပးတဲ့ လူဦးေရ ရာခိုင္ႏွဳန္း နည္းႏိုင္သမွ် နည္းေစဖို႕ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲဆိုင္ရာ ႏိုင္ငံေရးပညာရပ္ကေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား ပါ၀င္မဲေပးမယ့္ လူဦးေရ အေရအတြက္ကို voter turnout လို႕ သံုးစြဲပါတယ္။ Fearonian boycott ကို ျပဳလုပ္သူေတြကလဲ voter turnout နည္းပါးျခင္းအားျဖင့္ အစိုးရကို ဆန္႕က်င္သူအေရအတြက္ မ်ားေၾကာင္း သက္ေသျပႏိုင္တယ္လို႕ ယူဆထားၾကပါတယ္။ Gandhian boycott ကို ျပဳလုပ္သူေတြကလဲ voter turnout နည္းပါးျခင္းအားျဖင့္ အစိုးရက က်င္းပတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ တရား၀င္မွဳ (legitimacy) ကို လူထုက အသိအမွတ္မျပဳေၾကာင္း သက္ေသျပႏိုင္တယ္လို႕ ယူဆထားၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ voter turnout နည္းပါးမွဳဟာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ရဲ႕ ေရတို ႏိုင္ငံေရး အက်ိဳးဆက္ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲျပီးဆံုးသြားခ်ိန္မွာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ ထိေရာက္မွဳရွိမရွိကို တိုင္းတာႏိုင္တဲ့ နည္းလမ္းတခုလဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ ေခါင္းေဆာင္မ်ားအေနနဲ႕ voter turnout ေလ်ာ့ေနေစေရးကို လုပ္ငန္းစဥ္တရပ္အေနနဲ႕ ထိထိမိမိ ျပဳလုပ္ႏိုင္မွသာ ဒီေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ဟာ ထိေရာက္မွဳ ရွိပါတယ္။ ဒီလုပ္ငန္းစဥ္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ဖို႕အတြက္ voter mobilization ျပဳလုပ္ရပါတယ္။ ဒီလို ျပဳလုပ္ရာမွာ ႏိုင္ငံေရးပါတီၾကီးေတြကေန ေရြးေကာက္ပြဲမွာ ၀င္ျပီး မယွဥ္ျပိဳင္တာနဲ႕ ပါတီမွတ္ပံုတင္ျပီးမွ ေရြးေကာက္ခံကိုယ္စားလွယ္က ျပန္ျပီး ႏွဳတ္ထြက္ျခင္း (candidate withdrawl) ဆိုျပီး နည္းလမ္းႏွစ္မ်ိဳး ရွိပါတယ္။ ပထမတမ်ိဳးက အစိုးရကို တိုက္ရိုက္စိန္ေခၚျပီး လူထုအၾကားမွာ သတင္းစကား ပ်ံ႕ႏွံ႕သြားေစေရးအတြက္ အသံုး၀င္ပါတယ္။ ဒုတိယတမ်ိဳးက ေရြးေကာက္ပြဲကို အသိအမွတ္ျပဳသေယာင္ေယာင္ ျပဳလုပ္ျပီးမွ တရားမွ်တမွဳ မရွိတာေတြကို ေဖာ္ထုတ္ျပီး ႏွဳတ္ထြက္ျခင္း ျပဳလုပ္တာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ႏိုင္ငံေရးေရခ်ိန္ျမွင့္ဖို႕ အသံုး၀င္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးပါတီေတြအေနနဲ႕ ဒီလို voter mobilization ကို တဘက္က လုပ္ေနစဥ္မွာပဲ ျပည္သူလူထုကို မဲမေပးပဲေနဖို႕ စည္းရံုးလွံဳ႕ေဆာ္မွဳေတြကလဲ တျပိဳင္နက္တည္း ျပဳလုပ္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

voter turnout ေလ်ာ့နည္းျခင္းဟာ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီေတြက မီးေမာင္းထိုးျပတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲတရားမွ်တမွဳမရွိျခင္း၊ လြတ္လပ္မွဳမရွိျခင္းေတြကို သက္ေသထူႏိုင္ရံုသာမက ေရြးေကာက္ပြဲရလဒ္ကို ႏိုင္ငံတကာက အျပည့္အ၀ ေထာက္ခံ အားေပးမွဳေတြကိုပါ ေလ်ာ့က်ေစႏိုင္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္နဲ႕ မဲေပးတဲ့ လူဦးေရ ရာခိုင္ႏွဳန္း နည္းပါးမွဳ (low rates of voter turnout)ကို ေပါင္းစပ္ႏိုင္ခဲ့ရင္ ေရြးေကာက္ပြဲကေန ထြက္ေပၚလာမယ့္ အစိုးရသစ္ဟာ စစ္မွန္တဲ့ ဒီမိုကေရစီကို ေဆာင္က်ဥ္းေပးႏိုင္မယ့္ အစိုးရမဟုတ္ဘူး ဆိုတာကို ျပည္သူလူထုနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာကို ခ်ျပသြားႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္လို႕ ျပည္သူေတြကို မဲမေပး၊ မေနရလို႕ အစိုးရက ကန္႕သတ္ထိန္းခ်ဳပ္လာခဲ့ရင္ေတာ့ ေပးရမယ့္ မဲေတြကို ပယ္မဲေတြ ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ယူရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ (၁၉၆၀)၊ (၁၉၇၀) ကာလေတြတုန္းက အာဂ်င္းတီးနားမွာ က်င္းပခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲေတြမွာ ဒီနည္းလမ္းကို အသံုးျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။

တျပိဳင္နက္တည္းမွာပဲ voter turnout နဲ႕ ပတ္သက္ျပီး အစိုးရေတြက ျပဳလုပ္တတ္တဲ့ election fraud ေတြကို စံုစမ္းေဖာ္ထုတ္ၾကရပါတယ္။ voter turnout နည္းပါးျခင္းဟာ ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ legitimacy ကို က်ဆင္းေစတယ္ဆိုတာကို အစိုးရကလဲ မသိတာ မဟုတ္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ အစိုးရနဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ သိကၡာကို ထိန္းဖို႕အတြက္ voter turnout ျမင့္မားေအာင္ နည္းမ်ိဳးစံုနဲ႕ မဲခိုး၊ မဲလိမ္တာေတြ လုပ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေတြကို ေဖာ္ထုတ္ႏိုင္ဖို႕အတြက္ မဲရံုၾကီးၾကပ္သူမ်ားကို စည္းရံုးသိမ္းသြင္းျခင္း၊ မဲဆႏၵနယ္အလိုက္ voting pattern ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာေရး အဖြဲ႕မ်ားကို ေျမေပၚေျမေအာက္ အသြင္သ႑ာန္အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းထားျခင္း၊ ႏိုင္ငံတကာ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာေရး အဖြဲ႕မ်ားႏွင့္ စာနယ္ဇင္းသမားမ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း စတာေတြကို ျပဳလုပ္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြမွာ voter turnout နည္းပါးမွဳကို လုပ္ငန္းစဥ္တရပ္အေနနဲ႕ အေကာင္အထည္ေဖာ္ၾကရာမွာ ထိေရာက္မွဳ ရွိတာေတြလဲ ရွိသလို မထိေရာက္တာေတြလဲ ရွိပါတယ္။ ၁၉၉၂ခုႏွစ္မွာ ဂါနာမွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေၾကာင့္ မဲေပးသူရာခိုင္ႏွဳန္း ၅၀.၂ ကေန ၂၃.၈ အထိ က်ဆင္းသြားခဲ့ဖူးပါတယ္။ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္မွာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံမွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေၾကာင့္ မဲေပးသူ သံုးဆယ့္ေလး ရာခိုင္ႏွဳန္း က်ဆင္းသြားခဲ့ဖူးပါတယ္။ ၂၀၀၀ ခုႏွစ္မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ဘယ္လ္လားရပ္စ္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္မွာေတာ့ မဲေပးသူ ရာခိုင္ႏွဳန္းက မက်ဆင္းသြားခဲ့ပါဘူး။ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္နဲ႕ ၁၉၉၇ ခုႏွစ္တို႕မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ Cameroon ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္မွာေတာ့ မဲေပးသူ ရာခိုင္ႏွဳန္းက မက်ဆင္းပဲ တက္သြားခဲ့ပါတယ္။ (၁၉၉၀) ခုႏွစ္ကေန (၂၀၀၂) ခုႏွစ္အတြင္း ႏိုင္ငံေပါင္း (၃၂) ႏိုင္ငံမွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳ ေပါင္း (၁၃၄) ခုကိုလဲ ပညာရွင္ေတြက ေလ့လာဆန္းစစ္ခဲ့ၾကဖူးပါတယ္။ ဒီလိုေလ့လာဆန္းစစ္ခ်က္ေတြအရ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳဟာ voter turnout ရာခိုင္ႏွဳန္းကို ပ်မ္းမွ် ၅.၄ ရာခိုင္ႏွဳန္းအထိ ေလ်ာ့က်ေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ voter turnout ေလ်ာ့နည္းမွဳဟာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳရဲ႕ ေရတိုႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္လို႕ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္မွဳရဲ႕ ေနာက္ထပ္ေရတိုႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္တခုကေတာ့ Election-related violence ပါ။ တကယ္ေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲဆိုတာက ပါ၀ါခြဲေ၀မွဳေတြကို violence နည္းလမ္းေတြ မသံုးပဲ ျပဳလုပ္ေပးတဲ့ alternative mean တခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လဲ ဒီ ေရြးေကာက္ပြဲအခ်ိန္မွာမွ violence affairs ေတြက ေပၚထြက္လာရျပန္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ဖြံ႕ျဖိဳးဆဲ တိုင္းျပည္ေတြမွာပါ။ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္၊ အယ္လ္ဂ်ီးရီးယား ေရြးေကာက္ပြဲအခ်ိန္မွာတုန္းက လူေပါင္း ၃၉၀ ေသဆံုးခဲ့ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႕ ဆက္စပ္တဲ့ ဗံုးေပါက္ကြဲမွဳေတြလဲ ျဖစ္ပြားေလ့ရွိပါတယ္။ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္ ပီရူးႏိုင္ငံ ေရြးေကာက္ပြဲ၊ ၁၉၉၄ခုႏွစ္ ေတာင္အာဖရိက ေရြးေကာက္ပြဲ၊ ၁၉၉၆ခုႏွစ္ အိႏၵိယ ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႕ ၂၀၀၀ ခုႏွစ္ ေဟတီ ေရြးေကာက္ပြဲ ကာလေတြမွာ ဗံုးေပါက္ကြဲမွဳေတြ ျဖစ္ပြားခဲ့ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲရံုေတြမွာ ပ်က္စီးေစမွဳနဲ႕ ပါတီေတြ အခ်င္းခ်င္း အမတ္ေလာင္းေတြကို လုပ္ၾကံသတ္ျဖတ္မွဳေတြလဲ ျဖစ္ပြားေလ့ရွိပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြနဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ election-related violence ကို ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ဖို႕အတြက္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ဦးေဆာင္သူေတြက ၾကိဳးပမ္းတာေတြလဲ ရွိပါတယ္။ (၁၉၈၃) ခုႏွစ္၊ ဂ်ေမကာ ေရြးေကာက္ပြဲမွာတုန္းက သပိတ္ဦးေဆာင္တဲ့ ႏိုင္ငံေရးပါတီ ေခါင္းေဆာင္က သပိတ္ေမွာက္သူမ်ားမွ စည္းကမ္းရွိၾကရန္နဲ႕ အကယ္၍ အစိုးရဘက္မွ စတင္ျပီး အၾကမ္းဖက္လာပါက သူ႕ဆီက စကားသံမၾကားရပဲ မည္သူမွ် ျပန္လည္တုန္႕ျပန္ျခင္း မျပဳရန္ စတဲ့ အခ်က္ေတြကို သပိတ္ေထာက္ခံသူေတြကို ေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။ election-related violence ျဖစ္ေပၚလာရျခင္းကို ေလ့လာခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ Wilkinson ဆိုသူကေတာ့ election-related violence ဟာ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးသမားေတြနဲ႕ တိုက္ရိုက္မပတ္သက္ပဲ ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရေတြနဲ႕သာ ပတ္သက္တယ္လို႕ ဆိုထားခဲ့ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲ သပိတ္ေမွာက္သူေတြဘက္က ဘယ္ေလာက္ပဲစည္းကမ္းရွိရွိ၊ အစိုးရဘက္ေတာ္သားေတြက election-related violence ျဖစ္ေအာင္ စတင္ျပဳလုပ္လာမွာပဲလို႕ သူက ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။

သူ႕အဆိုနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး ႏိုင္ငံေပါင္း မ်ားစြာက election-related violence ေတြကို ပညာရွင္ေတြက ေလ့လာဆန္းစစ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီဆန္းစစ္ခ်က္ေတြအရ ႏိုင္ငံအနည္းငယ္မွာသာ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးသမားေတြက စတင္ျပဳလုပ္တဲ့ election-related violence ေတြ ရွိခဲ့ျပီး၊ မ်ားေသာအားျဖင့္ကေတာ့ ျငိမ္းခ်မ္းစြာ သပိတ္ေမွာက္သူမ်ားကို အစိုးရဘက္က စတင္ျပီး violence လုပ္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေပါင္းေလးဆယ္ေက်ာ္က ေရြးေကာက္ပြဲေတြကို ေလ့လာခဲ့တဲ့ ဆန္းစစ္ခ်က္တခုအရ election-related violence ကို အတိုက္အခံေတြဘက္က စတင္ခဲ့တာက ၁၁ ရာခိုင္ႏွဳန္းရွိျပီး၊ အစိုးရေတြဘက္က စတင္ေဖာ္ေဆာင္ခဲ့တာက ၈၉ ရာခိုင္ႏွဳန္းရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ရဲ႕ ေရတိုႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ဟာ election-related violence လို႕ ဆိုႏိုင္ေပမယ့္ election-related violence ဟာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေမွာက္တဲ့ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားရတယ္လို႕ေတာ့ ေသခ်ာတပ္အပ္ မဆိုႏိုင္ပါဘူး။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္၏ ေရရွည္ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္မ်ား
ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြတိုင္းမွာ ေရရွည္ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ေတြ ရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ တိုင္းျပည္ရဲ႕ ဒီမိုကေရစီအသြင္ ကူးေျပာင္းေရးျဖစ္စဥ္ေပၚမွာ သက္ေရာက္မွဳေတြ ရွိပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြ ျပဳလုပ္တဲ့အခါမွာ ေရြးေကာက္ပြဲ အဂါၤရပ္ေတြျဖစ္တဲ့ တရားမွ်တမွဳနဲ႕ လြတ္လပ္မွဳရဲ႕ တန္ဖိုးေတြ၊ မဲခိုးမဲလိမ္မွဳမ်ား ေလ်ာ့နည္းပေပ်ာက္ေရး စတာေတြကို ျပည္သူအမ်ားက နားလည္သိရွိလာၾကပါတယ္။ ဒါေတြဟာ စစ္မွန္တဲ့ ဒီမိုကေရစီစနစ္ရဲ႕ အႏွစ္သာရေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္ Dahl က တိုင္းျပည္တခုမွာ
(၁) အဖြဲ႔အစည္းႏွင့္ အသင္းအပင္းမ်ား လြတ္လပ္စြာ ဖြဲ႕စည္းခြင့္ရွိျခင္း၊ ပါ၀င္လွဳပ္ရွားခြင့္ရွိျခင္း
(၂) မိမိတို႕၏ ယံုၾကည္ခ်က္၊ အယူအဆမ်ားကို လြတ္လပ္စြာ ေဖာ္ျပခြင့္ရွိျခင္း
(၃) မဲေပးခြင့္ ရွိျခင္း
(၄) ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္မ်ားမွ လြတ္လပ္စြာ စည္းရံုးႏိုင္ခြင့္ရွိျခင္း
(၅) မီဒီယာစာနယ္ဇင္းမ်ား အားေကာင္းျခင္း
(၆) လြတ္လပ္၍ တရားမွ်တေသာ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား ျပဳလုပ္က်င္းပျခင္း
(၇) လူထုမွ ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ထားေသာ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားမွ အစိုးရမူ၀ါဒမ်ား ခ်မွတ္ေရးသားျခင္း
စတဲ့ အခ်က္ေတြျပည့္စံုေနမယ္ဆိုရင္ ဒီတိုင္းျပည္ကို ဒီမိုကေရစီစနစ္က်င့္သံုးတဲ့ တိုင္းျပည္လို႕ ဆိုႏိုင္ေၾကာင္း ေရးသားေဖာ္ျပထားခဲ့ပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲေတြ ျပဳလုပ္တိုင္း ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းမွဳလို႕ မဆိုႏိုင္ေပမယ့္ ဒီမိုကေရစီစနစ္က်င့္သံုးဖို႕အတြက္ကေတာ့ စစ္မွန္တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲကေတာ့ ဒီမိုကေရစီစနစ္က်င့္သံုးဖို႕အတြက္ မရွိမျဖစ္ လိုအပ္တဲ့ essential condition တခုပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ တရားမွ်တမွဳမရွိတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲကို သပိတ္ေမွာက္ျခင္းဟာ ေရရွည္ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းမွဳအတြက္ အေရးပါတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ေတြ ရွိေစပါတယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေတြဟာ အစိုးရေတြကို အနည္းနဲ႕အမ်ား ဖိအားစေပးလာႏိုင္ပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေနာက္မွာ လူထုအင္အားပါတယ္ဆိုရင္ေတာ့ အစိုးရကို ဖိအားေပးႏိုင္ရံုသာမက ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္ ျဖဳတ္ခ်မွဳကိုပါ ျပဳလုပ္လာႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအ၀ိုင္းအေနနဲ႕ကလဲ ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ true colour ကို ရိပ္မိသိရွိသြားႏိုင္ပါတယ္။ ျပည္တြင္းျပည္သူလူထုကိုလဲ ေရြးေကာက္ပြဲသေဘာတရားနဲ႕ ဒီမိုကေရစီသေဘာတရားေတြကို Public awareness ရွိလာေအာင္ လုပ္လိုက္ျပီးသား ျဖစ္သြားပါတယ္။

တျပိဳင္နက္တည္းမွာပဲ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီမ်ားအေနနဲ႕ လူထုပညာေပးေရးနဲ႕ လူထုစည္းရံုးေရးကိုသာ စနစ္တက် လုပ္ႏိုင္မယ္ဆိုရင္ အစိုးရတိုက္ထားတဲ့ ၀ါဒမွိဳင္းလံုး ကန္႕လကာေတြကို တလႊာခ်င္း ခြာခ်ႏိုင္လာပါတယ္။ ဒါေတြဟာ ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳ (Political Reform) ကို ဦးတည္သြားေစႏိုင္ပါတယ္။ (၁၉၉၇) ခုႏွစ္မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ အင္ဒိုနီးရွား ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေၾကာင့္ အာဏာရွင္ ဆူဟာတို ႏွဳတ္ထြက္သြားရျပီး၊ တိုင္းျပည္မွာ ဒီမိုကေရစီ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳေတြ စတင္လာခဲ့ပါတယ္။ (၂၀၀၀) ခုႏွစ္က Azerbaijan မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ေၾကာင့္ အတိုက္အခံႏိုင္ငံေရးပါတီေတြကို ဥပေဒျပင္ပ ပါတီေတြအျဖစ္ ေၾကျငာထားျခင္းကို အစိုးရက ရုတ္သိမ္းေပးခဲ့ရပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲအလြန္ကာလမွာလဲ အျခားသပိတ္တိုက္ပြဲေတြကို အရွိန္မပ်က္ ဆက္လက္ေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾကတဲ့အတြက္ ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳမ်ားစြာကို အစိုးရက လုပ္ေပးခဲ့ရပါေတာ့တယ္။

ေရြးေကာက္ပြဲအလြန္ ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳေတြနဲ႕ ပတ္သက္ျပီး ႏိုင္ငံေရးပညာရွင္မ်ားက ေလ့လာဆန္းစစ္ခဲ့ၾကရမွာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္မရွိပဲ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳ ရွိခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံေတြက ေလးရာခိုင္ႏွဳန္းရွိျပီး၊ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္အျပီးမွာ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳ ရွိခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံေတြက ႏွစ္ဆယ့္သံုးရာခိုင္ႏွဳန္း ရွိပါတယ္။ ဒီကိန္းဂဏာန္းေတြအရ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ရဲ႕ ေရရွည္ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးဆက္ဟာ ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳလို႕ ရာႏွႈန္းျပည့္မဆိုႏိုင္ေပမယ့္ ေရြးေကာက္ပြဲ သပိတ္ရွိလာျခင္းက သပိတ္မရွိျခင္းထက္ ပိုျပီး ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳကို ျပဳလုပ္ေပးႏိုင္တယ္လို႕ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။

ေပၚထြက္လာတဲ့ ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳကလဲ မ်ားေသာအားျဖင့္ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းေရးအတြက္ အက်ိဳးေက်းဇူးေတြ ပိုမ်ားလာေလ့ရွိပါတယ္။ ၁၉၉၇ ခုႏွစ္၊ အင္ဒိုနီးရွား ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္အျပီးမွာ ေရြးေကာက္ပြဲဥပေဒနဲ႕ သမၼတ အာဏာဆိုင္ရာ ေျပာင္းလဲမွဳေတြ ထြက္ေပၚလာပါတယ္။ ၂၀၀၀ခုႏွစ္၊ ေဟတီး ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္အျပီးမွာ ေရြးေကာက္ပြဲစီမံခန္႕ခြဲေရး အဖြဲ႕အစည္းတခု ထြက္ေပၚလာပါတယ္။ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္၊ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္အျပီးမွာ ေနာင္က်င္းပမယ့္ ေရြးေကာက္ပြဲေတြ မတိုင္မီမွာ ၾကားေနအိမ္ေစာင့္အစိုးရကို ၾကိဳတင္ဖြဲ႕စည္းေရးဆိုင္ရာ ဥပေဒထြက္လာပါတယ္။ ၁၉၉၇ ခုႏွစ္၊ Mauritania ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္အျပီးမွာ ႏိုင္ငံေရးပါတီမ်ားမွ ျပည္သူ႕ဘ႑ာေငြသံုးစြဲခြင့္ ဘတ္ဂ်က္ခ်မွတ္ျခင္း၊ proportional representation electoral system ကို အသံုးျပဳျခင္း စတဲ့ ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳေတြကို အစိုးရက ျပဳလုပ္ေပးခဲ့ရပါတယ္။

နိဂံုး

ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံမွာ ေရြးေကာက္ပြဲ သပိတ္ေတြ ေပၚထြက္လာတဲ့အခါ လူအမ်ားၾကားမွာ ေရပန္းစားတဲ့ ေဆြးေႏြးခ်က္ေလး တခု ရွိပါတယ္။ ေရြးေကာက္ပြဲဟာ ထိေရာက္မွဳ ရွိပါသလားဆိုတဲ့ ေဆြးေႏြးခ်က္ပါ။ ေဆြးေႏြးၾကရင္းနဲ႕ ထိေရာက္မွဳရွိတယ္၊ မရွိဘူး ဆိုျပီး ျငင္းခုန္ေနမွဳေတြလဲ ရွိတတ္ပါတယ္။ တကယ္တမ္းက်ေတာ့ အလုပ္တခု ထိေရာက္မွဳ ရွိမရွိဆိုတာက အဲဒီအလုပ္ရဲ႕ ရည္မွန္းခ်က္ ပန္းတိုင္နဲ႕ လုပ္ေဆာင္ပံုနည္းလမ္း ေရြးခ်ယ္မွဳေတြေပၚမွာပဲ မူတည္ပါတယ္။ မီတာ (၁၀၀) ေျပးပြဲရဲ႕ ပန္းတိုင္ေတြ၊ ေလ့က်င့္ျပင္ဆင္ေဆာင္ရြက္ပံုေတြနဲ႕ မာရသြန္ေျပးပြဲရဲ႕ ပန္းတိုင္ေတြ၊ ေလ့က်င့္ျပင္ဆင္ေဆာင္ရြက္ပံုကေတာ့ တူညီမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္မွာလဲ ဒီအတိုင္းပါပဲ။ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္က်င္းပရျခင္းရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္ပန္းတိုင္က အစိုးရရဲ႕ တရား၀င္မွဳကို ျပည္သူလူထုနဲ႕ ႏိုင္ငံတကာက အသိအမွတ္မျပဳေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္းလား (သို႕မဟုတ္) ေရြးေကာက္ပြဲမွာ voter turnout နည္းေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္းလား (သို႕မဟုတ္) ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ကို အသံုးျပဳျပီး လူထုလွဳပ္ရွားမွဳေတြ ေဖာ္ေဆာင္ရာကေန အစိုးရျဖဳတ္ခ်ေရး၊ ၾကားျဖတ္အစိုးရဖြဲ႕စည္းေရးကို အရွိန္ျမွင့္ေရးအတြက္လား ဆိုတာက ၾကိဳတင္ ေဖာ္ထုတ္ဖို႕ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါမွလဲ သင့္ေလ်ာ္မယ့္ ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္း သ႑ာန္ကို ျပင္ဆင္တည္ေဆာက္ျပီး အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏိုင္မွာပါ။ ထိေရာက္မွဳရွိမရွိဆိုတာကိုေတာ့ ေနာက္ဆံုးမွာ သက္ဆိုင္ရာ ေရြးေကာက္ပြဲသပိတ္ရဲ႕ မူလက ခ်မွတ္ထားတဲ့ ရည္မွန္းခ်က္ပန္းတိုင္ကို ေအာင္ျမင္စြာ ေရာက္ႏိုင္ျခင္း ရွိမရွိဆိုတာနဲ႕ပဲ တိုင္းတာၾကရမွာျဖစ္ပါတယ္။

ခင္မမမ်ိဳး (၉၊ ၉၊ ၂၀၁၀)


ရည္ညႊန္းကိုးကား။

Ahmed, Nizam (2001) 'Bangladesh. Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook- Vol. 1', Middle East, Central Asia, and South Asia, Dieter Nohlen, Florian Grotz, and Christof Hartmann (eds), Oxford: Oxford University Press.

Bratton, Michael & Nicholas van de Walle (1992) Democratic Experiments in Africa: Regime Transitions in Comparative Perspective, Cambridge: Cambridge University Press.

Bratton, Michael (1998) 'Second Elections in Africa', Journal of Democracy 9, no.3: 18- 33.

Crain, Mark, Donald R. Leavens & Lynn Abbot (1987) 'Voting and Not Voting at the Same Time', Public Choice, 53: 221-9.

Dahl, Robert A. (1971) Polyarchy: Participation and Opposition, New Haven: Yale University Press.

Huntington, Sammuel P. (1991) The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century, Norman; London: University of Oklahoma Press.

Hyde, Susan Dayton & Emily Beaulieu. (2004) 'Election Boycotts, Election Observers, and Competition: Do international election observers give parties an incentive to boycott elections?', Presented at the American Political Science Association, annual meeting in Chicago.

Mainwaring, Scott & Timothy R. Scully. (1995) Building Democratic Institutions: Party Systems in Latin America, Stanford: Stanford University Press.

Nelson, Michael H. (2001) Thailand. Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook, Vol. II- South East Asia, East Asia, and the South Pacific, iDieter Nohlen, Florian Grotz & Christof Hartmann (eds) Oxford: Oxford University Press.

Pastor, Robert (1998) 'Mediating Elections', Journal of Democracy 9, no.1: 154-63.

Schedler, Andreas (2002) 'Elections without Democracy: The Menu of Manipulation', Journal of Democracy 13, no.2.

Schelling, Thomas C. (1978) Micromotives and Macrobehavior, New York: W.W. Norton & Company.


ခင္မမမ်ိဳး
http://khinmamamyo.blogspot.com/

Canada Foreign Minister’s message and three political parties on UN Commission of Inquiry on Burma


We are bringing your attention to an important article published by Embassy Newsweekly regarding Canada’s position on the UN Commission of Inquiry into human rights situations in Burma. You will also see the supporting statement of all three Canadian opposition political parties: Liberals, NDP and Bloc Quebecois.

But first, you can view a statement of Canadian Foreign Minister Lawrence Cannon that was videotaped and sent to the Canadian Friends of Burma (CFOB). The video-taped message was showed at Regional Strategy Meeting (RSM) held in Thailand on Sept. 9, 2010, where more than 80 leading Burma campaigners representing 54 groups from more than 20 countries including Canada and the United States attended.

-Canadian Friends of Burma

The text of the Minister’s statement in video-tape:

“Canada has consistently called upon the Burmese regime to respect the human rights and fundamental freedoms of all people in Burma. Canada has imposed the toughest sanctions in the world against the Burmese authorities to emphasize our condemnation of the regime’s disregard for human rights and its repression of the country’s democratic forces.”

“Canada supports both the UN Special Rapporteur’s work on human rights in Burma, and the idea of a UN Commission of Inquiry into human rights abuses by the Burmese regime. We will work with our allies in the international community to develop a common approach to support the recommendations that the Rapporteur will present to an upcoming committee of the UN General Assembly.”

-------------------------------------------------------------

Canada throws support behind Burma inquiry

By Lee Berthiaume

Embassy Newsweekly – (Canada’s Foreign Policy Newsweekly)

Published September 8, 2010

http://www.embassymag.ca/page/view/burma-09-08-2010

Canada has followed the US and several other countries by throwing its support behind calls for a UN inquiry into human rights abuses in Burma.

But while the news has been met with applause from some quarters, others say the government's support appears tentative at best, and they continue to question why it took so long for a Canadian position to become known.

In March, Tomas Ojea Quintana, the UN special human rights rapporteur to Burma, issued a report to the UN Human Rights Council claiming there have been "gross and systematic" human rights abuses in the country, which is also known as Myanmar, involving all levels of authorities and branches of government.

The report says the "possibility exists that some of these human rights violations may entail categories of crimes against humanity or war crimes under the terms of the Statute of the International Criminal Court."

Australia, the UK, the Czech Republic and Slovakia moved to back Mr. Quintana's call for the establishment of an inquiry into possible war crimes in the military junta-controlled country. The biggest boost to the effort, however, came last month when American officials revealed the US was also in favour of such a move.

In an email to Embassy last week, a spokeswoman for Foreign Affairs Minister Lawrence Cannon, Melissa Lantsman, wrote: "Canada supports both the UN special rapporteur's work on human rights abuses in Burma, and the idea of a UN Commission of Inquiry into human rights abuses by the Burmese regime,"

"We will work with our allies in the international community to develop a common approach to support the recommendations that the rapporteur will present to an upcoming session of the UN General Assembly."

News of the government's decision to support the call for a UN inquiry was met with applause.

"We are very relieved and feel excited and happy that Canada is indeed responding to a mounting call from both domestic and international communities to support a UN Commission of Inquiry into human rights abuses in Burma," Tin Maung Htoo, executive director of the Canadian Friends of Burma, wrote in an email. "This response and position show Canada is in line with other like-minded countries...in calling for accountability and responsibility of all forms human rights violations taking place in Burma."

However, Mr. Htoo said a number of questions still remain, including the exact form of Canada's support.

"How are they going to implement it?" he asked. "There are many, many steps ahead."

Ms. Lantsman said that "once our consultations are over, and once we are presented with something formal on which we can draw our support, we will."

NDP Foreign Affairs critic Paul Dewar, who is also co-chair of the Parliamentary Friends of Burma group, commended the government for its decision, but questioned why it took so long for Canada to break its silence.

Ms. Lantsman did not explain what many felt was a slow response. However, it is likely not a coincidence that the announcement came only after the Obama administration had made its position known.

The US had been pursuing a policy of diplomatic engagement with the military junta, but a senior administration official told the Washington Post: "There have been no positive results on democracy and human rights in our diplomatic engagement."

At the same time, there may have been concerns that such a call could endanger elections set for Nov. 7—the first to be held in Burma in decades. Canada has already expressed concern about the pending polls, which many doubt will be free or fair. However, some Burmese pro-democracy groups have held out hope the elections will mark a small move towards true democracy in the country.

Mr. Dewar says if Canada was concerned about the impact such a declaration would have on the elections, "I don't see why they would be reluctant to say they were waiting to see how things went."

Brian John, Amnesty International Canada's Myanmar co-ordinator, said that "it is about time that the government took a stand on this vital matter."

However, he also felt the statement was anything but clear, and questioned why the government would wait for the UN special rapporteur to file his report with the UN Human Rights Council later this month before coming out with a clear call for a commission of inquiry.

"Why wait?" he asked. "Is Mr Quintana likely to change his mind from what he reported in March? The human rights situation in Myanmar has not changed—except for the worse."

-----------------------------------------------------------

Liberals call on the Conservative government to support a United Nations Commission of Inquiry on the human rights situation in Burma

OTTAWA (August 27, 2010) – The Liberal Party is calling on the Conservative government to support an international call for a special United Nations Commission of Inquiry into allegations of war crimes and crimes against humanity by the Burmese junta.

“Today, we are calling on Prime Minister Stephen Harper and Foreign Affairs Minister Lawrence Cannon to break their silence and join the United States, Britain, other countries and countless venerable human rights organizations in their appeal for a United Nations mandated Commission of Inquiry,” said Liberal Leader Michael Ignatieff.

“The alleged crimes committed by the junta against Burmese citizens are terrible and long-standing. An effective Commission of Inquiry would be an important first step toward justice for the people of Burma. Liberals believe that Canada has an obligation to advocate for this Inquiry.”

“The situation in Burma is dire,” said Liberal Foreign Affairs Critic Bob Rae. “Despite losing a national election in 1990 to the National League for Democracy, led by Aung San Suu Kyi, Burma’s dictatorial military-led government refused to step down and continues to violently repress any attempts by the people to assert their democratic rights. Burmese citizens are ruthlessly denied freedom of speech, association and assembly. The junta is also accused of vicious ethnic repression, as well as campaigns of systematic rape and forced labour.”

“In a display of solidarity, both myself and many of my Liberal colleagues have signed the Parliamentary Friends of Burma petition for the Inquiry organized by the Canadian Friends of Burma association,” continued Mr. Rae.

“The international community is questioning Canada’s silence. Before any Commission of Inquiry can proceed, it needs a mandate from the United Nations – and Canada’s support would go a long way to making that happen,” concluded Mr. Ignatieff. “Stephen Harper must heed the call to support the Commission of Inquiry as an important first step towards justice.”

http://www.liberal.ca/newsroom/news-release/liberals-call-on-the-conservative-government-to-support-a-united-nations-commission-of-inquiry-on-the-human-rights-situation-in-burma/

----------------------------------------------------------------

New Democrats call for UN commission of inquiry on Burma

OTTAWA (Tue 31 Aug 2010) – Canada should add its support for the establishment of a UN Commission of Inquiry into alleged crimes against humanity and war crimes committed by the military regime in Burma, says New Democrat Leader Jack Layton (Toronto-Danforth).

“Canadians have spoken out against human rights violations in Burma – from political repression and forced displacement of civilians to sexual violence, torture and murder,” said Layton. “Violating human rights has been used systematically and with impunity by the Burmese junta and it’s time to establish a UN Commission of Inquiry.”

If countries like Canada failed to call for a UN Commission of Inquiry on Burma, the junta regime will only be emboldened to continue its violations of human rights, said New Democrat Foreign Affairs Critic Paul Dewar (Ottawa Centre).

“With no further delay, Canada should support the call for the establishment of the commission and offer its active role in coordinating such an inquiry,” said Dewar. “Canadians have a history of being human rights champions and supporters.”

United States, Britain and Australia, among others, have already supported the call for a Commission of Inquiry. Over 80 Canadian Parliamentarians have also called on the government to do the same.

http://www.ndp.ca/press/new-democrats-call-for-un-commission-inquiry-on-burma

-------------------------------------------------------------

The Bloc Quebecois Presses Stephen Harper to Get Involved in Ending the Crimes Against the Burmese People

Ottawa (Friday, September 3, 2010) – The Bloc Québécois Foreign Affairs Critic and MP for La Pointe‑de‑l’Îsle, Francine Lalonde, is pressing the Conservative government to support the creation of a special UN commission of inquiry into allegations of war crimes and crimes against humanity by the Burmese military junta. Ms Lalonde said she was astonished by the Canadian government’s silence, especially since it preens itself on having imposed the world’s most stringent sanctions on Burma in December 2007.

“Today,” Ms Lalonde said, “we are calling upon Prime Minister Stephen Harper and Foreign Affairs Minister Lawrence Cannon to have Canada join its voice to those of the United States, Great Britain and Australia, among others, asking that the United Nations set up a commission to shed light on the brutalities committed by the Burmese military junta against the Burmese people. The UN General Assembly is meeting this September 14; Canada has an obligation to propose the establishment of such a commission straight away.

“I would like to remind the Harper government,” the MP for La Pointe‑de‑l’Îsle said, “that in 2005 Parliament unanimously adopted the report of the Standing Committee on Foreign Affairs and International Trade dealing with a motion on Burma. That motion, in addition to forcefully condemning the repeated and systematic human rights violations committed by the military junta in Burma, strongly urged the Canadian government to do everything in its power to help re-establish rights and democracy in Burma. The Harper government’s failure to act is baffling, given the urgent need for a commission of inquiry.”