Wednesday, June 19, 2013

ကေနဒါ သို႔မဟုတ္ ေရၾကည္ရာမ်က္ႏုရာတို႔ေပ်ာ္ရာေျမ

ေအာက္ေဖၚျပပါ ေဆာင္းပါးမွာ မီဒီယာ-ဝမ္း ဂ်ာနယ္ ( ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ေမလ ၂၁ ရက္စဲြျဖင့္ ထုတ္ ေဝေသာ vol.1, No.39 , Tuesday ) တြင္ေဖၚျပၿပီးျဖစ္ပါသည္။
ကေနဒါ သို႔မဟုတ္ ေရၾကည္ရာမ်က္ႏုရာတို႕ေပ်ာ္ရာေျမ

ကေနဒါႏုိင္ငံက လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္အဖဲြ႔ လြန္ခဲ့သည့္ေဖေဖၚဝါရီလက ေနျပည္ေတာ္ကိုလာေရာက္ လယ္ပတ္စဥ္ကပင္လ်ွင္ က်ေနာ္တို႔အားအသိေပးသြားခဲ့သည့္ကိစၥတစ္ခုရိွခဲ့ပါသည္။ ထိုကိစၥကားတျခားမဟုတ္ပါ။ လႊတ္ ေတာ္နားရက္ကာလမ်ားတြင္ ကေနဒါႏိုိင္ငံသုိ႔အလယ္အပတ္ဖိတ္ၾကားပါမည္။ ပါတီေပါင္းစံုမွ လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ မ်ားပါဝင္ေစရပါမည္ဆုိေသာ အမွာစကားပင္ျဖစ္ပါသည္။
ဆဌမအႀကိိမ္ေျမာက္အစည္းအေဝးမ်ားၿပီးဆံုးသည့္ေန႔မွာပင္ ျမန္မာႏုိင္ငံဆုိင္ရာကေနဒါသံရံုးမွ တာဝန္ခံတဦး ျဖစ္သူ မစၥစ္ ကေဗးလီဒုိ႔ဗ္ လႊတ္ေတာ္သို႔ေရာက္လာပါေတာ့သည္။ သူမ၏ တရားဝင္ တာဝန္မွာ ( International Development and Project Management Consultant) ျဖစ္ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ေနထုိင္သူျဖစ္သည္။သူမ က က်ေနာ္တုိ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအိမ္မျပန္ၾကမီွ ကေနဒါသို႔လာေရာက္လယ္ပတ္ရန္ဖိတ္ၾကားျခင္းခံရေသာ လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္မ်ား၏ ကိုယ္ေရးဆုိင္ရာအခ်က္အလက္မ်ားကို လာေရာက္ရယူျခင္းျဖစ္ေပသည္။ ထုိအခ်က္ အလက္မ်ားမွာ ထိုင္းႏုိင္ငံဘန္ေကာက္ရိွ ကေနဒါသံရံုးတြင္ ဗီဇာေလ်ွာက္ထားသည့္အခါေရးသြင္းရမည့္အခ်က္မ်ားျဖစ္ ေလရာ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ထားမွအေနေတာ္က်ေပလိမ့္မည္။ ကေနဒါႏုိင္ငံသို႔ လာေရာက္ရန္ဖိတ္ၾကားေသာေန႔ရက္မွာ ဧၿပီ လ (၁၉ မွ ၂၆ ရက္) ေန႔အထိျဖစ္ေလရာ မဟာသၾကၤန္အၿပီးတြင္ျဖစ္ေပသည္။ က်ေနာ္တုိ႔ႏုိင္ငံ၏ မဟာသၾကၤန္ကာလ တြင္ မဟာရံုးပိတ္ရက္ရွည္ႀကီး ရိွေလရာ ျပင္ဆင္ရန္ရိွသည့္ကိစၥမ်ားကို သၾကၤန္မတိုင္မွီႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ထားရမည္ျဖစ္ ေၾကာင္း ကေနဒါႏုိင္ငံသားမ်ားသေဘာေပါက္ၾကပံုေပၚပါသည္။ ထို႔ျပင္ေနာက္အေရးႀကီးသည့္အခ်က္ကား လႊတ္ေတာ္ ကုိယ္စားလွယ္မ်ား အသီးသီးအိမ္ျပန္သြားၾကၿပီးေနာက္မွ ဆက္သြယ္ေဆာင္ရြက္မည္ဆုိလ်ွင္ အခိ်န္မ်ားစြာကုန္မည္ ျဖစ္ ၿပီးက်ေနာ္တို႔မွာလည္း ရန္ကုန္သုိ႔ တကူူးတက တစ္ေခါက္သြားၾကရေပလိမ့္မည္။ မစၥစ္ ကေဗးလီ က က်ေနာ္တို႔ကေနဒါ ႏိုင္ငံသို႔သြားမည့္ခရီးတြင္လိုအပ္မည့္ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားကိုပါ ဖိုင္ျဖင့္တခါတည္းယူလာေပးပါသည္။ က်ေနာ္တို႔ ကေနဒါေရာက္လ်ွင္ ၾကံဳေတြ႔ရမည့္ ရာသီဥတု၊ ယူေဆာင္သြားသင့္သည့္ အဝတ္အစားမ်ား၊ သံုးစဲြသည့္ေငြေၾကး စသည္ တုိ႔အျပင္ ၎တို႔ႏုိင္ငံမွာ ဗို႔အား ၁၁၀ ရိွသည့္ လ်ွပ္စစ္စီးေၾကာင္းကိုသာသံုးစဲြသည့္အတြက္ ကြန္ပ်ဴတာစသည့္လ်ွပ္စစ္ ဓါတ္အားသံုးစဲြရသည့္ကိရိယာမ်ားအသံုးျပဳလိုလ်ွင္ ယူနီဗာဆယ္အဒက္ပတာမ်ား ယူေဆာင္သြားရန္လုိအပ္မည္ျဖစ္သ ကဲ့သုိ႔ ေဆာ့ကက္ေပါက္မ်ားကလည္း ပင္အျပားကိုသာအသံုးျပဳထားသျဖင့္ ေဆာ့ကက္ ကြန္ဗာတာမ်ားပါယူေဆာင္သြား ဖို႔ လိုမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ေစ့ေစ့စပ္စပ္ျဖင့္ ႀကိဳတင္သတိေပးထားခ်က္မ်ားပါဝင္ေပသည္။
က်ေနာ္တို႔ကို ဖိတ္ၾကားသည့္အဖဲြ႔အစည္းကား ပါလိီမန္ထရီစင္တာ ( Parliamentary Centre ) ျဖစ္ၿပီး ၊ ပါတီစဲြကင္းရွင္းေသာ၊ စီးပြါးေရးအက်ိဳးအျမတ္မရွာေသာ NGO အဖဲြ႔အစည္းတစ္ခုျဖစ္ေလသည္။ ၎တို႔၏ ရည္ရြယ္ ခ်က္မွာ ကမာၻတလႊားရိွ ပါလီမန္လႊတ္ေတာ္မ်ားကို ကူညီရန္ဟုဆိုပါသည္။ လႊတ္ေတာ္အမတ္မ်ားအတြက္ ေလ့က်င့္ သင္ၾကားေရး အစီအစဥ္မ်ားေဆာင္ရြက္ေပးျခင္း၊ သုေတသနရလဒ္မ်ား၊ လူ႔မႈအဖဲြ႔အစည္းမ်ား၏ ေလ့လာေတြ႔ရိွခ်က္ မ်ားႏွင့္ ဥပေဒျပဳေရးကိစၥမ်ား ေပါင္းစပ္ႏုိင္ေရး၊ ဤသို႔အားျဖင့္ ဥပေဒျပဳေရးအဖဲြ႔အစည္းမ်ား၏ စြမ္းေဆာင္ရည္ျမင့္မား တုိးတက္လာေအာင္၊ အျပန္အလွန္ေလ့လာႏုိင္ေရးကို ျမွင့္တင္ေပးႏုိင္ရန္ရည္ရြယ္ထားသည္ဆုိသည္။ အတုိခ်ဳပ္အား ျဖင့္ “ We help Legislatures better serve their people.” “ က်ေနာ္တုိ႔သည္ ဥပေဒျပဳ အဖဲြ႔အစည္းမ်ားက ၎ တို႔၏ျပည္သူမ်ားကိုပိုမုိေကာင္းမြန္စြာအလုပ္အေကြ်းျပဳႏုိင္ေရးအတြက္ကူညီပါသည္။” ဟုျမန္မာလုိဆိုရမည္ထင္ပါသည္။
က်ေနာ္တို႔အဖဲြ႔တြင္ ျပည္ခုိင္ၿဖိဳးပါတီမွ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ဦးသူရိန္ေဇာ္ ႏွင့္ ဦးကိုကိုထြန္း၊ အမိ်ဳးသား ဒီမိုကေရစီအဖဲြ႔ခ်ဳပ္မွ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ေဒၚခင္စန္းလိႈင္ႏွင့္ ေဒၚခင္သႏၲာ၊ အမိ်ဳးသားဒီမုိကေရစီအင္အား စု ( NDF ) မွ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ဦးေအာင္ဇင္၊ ရခုိင္တိုင္းရင္းသားမ်ားဖံြ႔ၿဖိဳးတိုးတက္ေရးပါတီမွ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ဦးထြန္းေအာင္ေက်ာ္၊ ခ်င္းတိုးတက္ေရးပါတီမွ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ဦးခြန္လိန္း၊ မြန္ေဒသလံုးဆုိင္ရာဒီမိုကေရစိီပါတီမွ အမိ်ဳးသားလႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ေဒါက္တာဗညားေအာင္မိုး၊ ရွမ္းတုိင္းရင္းသားမ်ားဒီမိုကရက္တစ္ပါတီမွ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ က်ေနာ္ ဦးရဲထြန္း တုိ႔အျပင္ လႊတ္ေတာ္ ရံုးမွ ညႊန္ၾကားေရးမႈးခ်ဳပ္ ဦးေက်ာ္စိုးႏွင့္ လက္္ေထာက္ညႊန္ၾကားေရးမႈးခ်ဳပ္ ေဒၚသီတာထြန္းတုိ႔လည္း ပါဝင္ေလရာ အား လံုးစုစုေပါင္း (၁၁) ေယာက္ျဖစ္ပါသည္။
ခရီးစဥ္ကား အေတာ္ေဝး၊ အေတာ္ပန္းမည့္ခရီးစဥ္ေပတည္း။ ရန္ကုန္မွဘန္ေကာက္ ၊ ဘန္ေကာက္မွ အင္ခြ်န္း (ေတာင္ကိုးရီးယား)၊ အင္ခြ်န္း မွ တုိရြန္တုိ၊ တုိရြန္တိုမွ ေအာ့တဝါး- ေလယာဥ္ ေလးစီးကိုေျပာင္းစီးကာ စုစုေပါင္း နာရီ ၂၀ ခန္႔ ေလယာဥ္ပ်ံေပၚတြင္ ငုတ္တုတ္ထုိင္လုိက္ပါရမည့္ခရီးျဖစ္ေလသည္။ ေလယာဥ္ အကူးအေျပာင္းျပဳခိ်န္မ်ားတြင္ ေတာ့ အေညာင္းေျပလမ္းေလ်ွာက္ခိ်န္၊ ေဈးဝယ္ခိ်န္ရေပလိမ့္မည္။
ထိုသို႔သြားရမည့္ခရီးစဥ္ကို အတိအက်မသိမီက ေအာ့တဝါးသို႔ မည္သည့္လမ္းကသြားမည္ကို က်ေနာ္မွန္းဆ ၾကည့္ေနမိသည္။ ယခင္ႏွစ္က နယ္သာလန္ႏိုင္ငံ အမ္စတာဒမ္သို႔ သြားခဲ့စဥ္က ရန္ကုန္မွ စကၤာပူ၊ စကၤာပူမွ အမ္စတာ ဒမ္သို႔ တိုက္ရိုက္ပ်ံသန္းရာတြင္ အိႏိၵယသမုဒၵရာကိုျဖတ္လ်က္ အိႏိၵယ၊ ပါကစၥတန္၊ အာဖဂန္နစၥတန္ႏွင့္ ယခင္ဆုိဗီယက္ ျပည္ေထာင္စုေဟာင္းႏုိင္ငံမ်ားေပၚသို႔ျဖတ္ေက်ာ္လ်က္ ဥေရာပသို႔ဦးတည္သြားျခင္းျဖစ္ရာ လမ္းေၾကာင္းမွာ ေျမပံုေပၚ တြင္ၾကည့္လ်င္လည္း အနီးဆံုးလမ္းျဖစ္ေၾကာင္းအလြယ္တကူၾကိဳတင္ခန္႔မွန္းသိရိွႏုိင္သည္။ ယခုခရီးစဥ္ကား အေရွ႕အ ရပ္အတုိင္းဦးတည္၍သြားမည္ေလာ၊ သို႔တည္းမဟုတ္ အေနာက္အရပ္သို႔ဦးတည္၍သြားမည္ေလာ က်ေနာ္ေတြးေနမိ သည္။ အေရွ႕ဘက္သို႔ဦးတည္သြားျခင္းထက္ အေနာက္ဖက္သို႔ဦးတည္သြားျခင္းက အခိ်န္အာားျဖင့္ပိုမိုသက္သာေပ လိမ့္မည္၊ အေၾကာင္းမွာ ကမာၻသည္ အေနာက္ဘက္မွ အေရွ႕ဘက္သို႔ဦးတည္ကာ ေရြ႕လ်ွားေနေသာေၾကာင့္ အေနာက္ ဘက္သို႔ဦးတည္သြားျခင္းျဖင့္ ခရီးလမ္းကိုပိုမုိတိုေတာင္းေစေပလိမ့္မည္။ ဤကား အျပားကမာၻ႔ေျမပံုကိုသာၾကည့္ေလ့ရိွ ေသာ ႏွစ္ဘက္ဒုိင္မင္းရွင္းအျမင္သာရိွသည့္ က်ေနာ့္အေတြးျဖစ္သည္။
တကယ္တန္းသြားသည့္အခါ က်ေနာ္တုိ႔ထက္ေျမာက္ဘက္ပိုက်ေသာ ေတာင္ကိုးရီးယားႏုိင္ငံသုိ႔တဆင့္သြားကာ ထုိမွအေရွ႕ေျမာက္သို႔ ဦးတည္သြားျခင္းျဖစ္ေပသည္။ အေရွ႕ေျမာက္ဖက္အရပ္ဟုဆိုသည္ထက္ ေျမာက္အရပ္သုိ႔ဦး တည္သည္ဟုဆုိလ်င္ပိုမွန္ေပလိမ့္မည္။ အေၾကာင္းမွာ ေလယာဥ္ေပၚတြင္ျပသေသာ ရုပ္ျမင္သံၾကားဖန္သားျပင္ေပၚ တြင္ ျပသသည့္ Pilot view ဆုိသည့္ျပကြက္တြင္ ေလယာဥ္လမ္းေၾကာင္းမွာ ေတာင္းကိုရီးယား ႏုိင္ငံမွ ေျမာက္ကိုး ရီး ယားကိုျဖတ္လ်က္ေျမာက္ဘက္သုိ႔သြားၿပီးလ်ွင္ ထုိမွတရုပ္၊ ရုရွားႏွင့္ အေမရိကန္အာလစကားေဒသမ်ားကိုျဖတ္ကာ ေျမာက္စူးစူးအရပ္ သို႔ဦးတည္သြားေၾကာင္းျပေနေသာေၾကာင့္တည္း။ ထို႔ထက္ထူးဆန္းသည္ကား အျပန္ခရီးစဥ္တြင္ ကေနဒါမွေတာင္ ကုိးရိီးယားသို႔လာရာလမ္းေၾကာင္းမွာ ရုရွားႏိုင္ငံႏွင့္ တရုပ္ႏိုင္ငံတုိ႔သို႔ျဖတ္လ်က္ ေတာင္ကိုးရီးယား နုိင္ငံကုိ အေနာက္ ေျမာက္ဘက္ေစာင္းေစာင္းမွ ဝင္ေရာက္ျခင္းျဖစ္ေပရာ က်ေနာ္လံုးဝထင္မွတ္ မထားသည့္လမ္း ေၾကာင္း ျဖစ္ေပသည္။ တကယ္ေတာ့ က်ေနာ္တို႔သည္ အျပားကမာၻ႔ေျမပံုကိုသာၾကည့္ေလ့ရိွၿပီး စက္လံုးပံု ကမာၻ႔ေျမပုံကုိၾကည့္ေလ့မရိွသည့္အတြက္ထုိသို႔ အထင္အျမင္မွားယြင္းျခင္းျဖစ္ေပသည္။ က်ေနာ္တို႔ ငယ္စဥ္က စာသင္ ခန္းမ်ားတြင္ ပထဝီဘာသာ သင္ၾကားခဲ့ရာ၌ ကမာၻလံုးပံုမ်ား ျဖင့္မသင္ၾကားခဲ့ရေသာေၾကာင့္လည္း တေၾကာင္းျဖစ္ေပ လိမ့္မည္။
တုိရြန္တုိၿမိဳ႕ကား ကေနဒါနုိင္ငံ၏ စီးပြါးေရးဆုိင္ရာအခ်က္အျခာၿမိဳ႕ျဖစ္ေသာ္လည္း ေအာ့တဝါးမွာ အစိုးရရံုးစိုက္ရာ တရားဝင္ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္ေလသည္။ ေအာ့တဝါးတြင္ ကေနဒါ ပါလီမန္အေဆာက္အဦးလည္းရိွေပသည္။ ေတာင္ကိုးရီယား ႏုိင္ငံ အင္ခြ်န္ႏိုင္ငံတကာေလဆိပ္မွ ဧၿပီလ ၂၀ ရက္ေန႔ နံနက္ ၁၀နာရီ ကထြက္ခြါလာခဲ့ေသာက်ေနာ္တို႔မွာ ကေနဒါနုိင္ ငံ တုိရြန္တုိေလဆိပ္သို႕ေရာက္ေသာအခါ ၂၀ ရက္ေန႔ နံနက္ ၁၀နာရီ ၁၅ မိနစ္သာရိွေပေသးသည္။ သို႔ျဖစ္ရာ မုိင္ေပါင္း
၇၃၃၀ ေက်ာ္ေဝးေသာ ၿမိဳ႕ႏွစ္ၿမိဳ႕ကို ၁၅ မိနစ္ႏွင့္ အေရာက္လာႏုိင္သည့္ ပံုေပၚေနေပရာ က်ေနာ္တုိ႔မွာ ေလယာဥ္စီး ခိ်န္ ၁၃ နာရီခန္႔အျမတ္ထြက္ေနပါသည္။ တိုရြန္တုိေလဆိပ္မွ ကေနဒါ ၿမိဳ႕ေတာ္ ေအာ့တဝါးသို႔သြားရန္ွ ျပည္တြင္း သြားေလယာဥ္ငယ္ကိုေျပာင္းစီးရသည္။ တုိရြန္တုိမွ ေအာ့တဝါးခရီးမွာ ရန္ကုန္-ဘန္ေကာက္ခရီးကဲ့သို႔ တနာရိီခန္႔မ်ွသာ။ ေအာ့တဝါးမေရာက္မီ ျမင္ေတြ႔ရေသာျမင္ကြင္းတြင္ စိမ္းလန္းေသာသစ္ပင္မ်ားမေတြ႔ရ၊ ေအးခဲေသာေဆာင္းရာသီဒဏ္မွ လြန္ေျမာက္စျဖစ္၍ အရြက္ကင္းမဲ့ေသာသစ္ပင္၊ သစ္ေတာမ်ားသာေတြ႔ရသည္။ ေလဆိပ္တြင္ Parliarmentary Centre မွ ဥကၠဌျဖစ္သူ ယန္းေပါလ္ ( Jean-Paul Ruszkowski) ႏွင့္ ဂြ်န္ ( John Karalis ) တုိ႔လာေရာက္ႀကိဳဆုိေနၾကသည္။
ကေနဒါႏိုင္ငံဆုိင္ရာျမန္မာသံရံုးမွ ေကာင္ဆယ္လာ ဦးသန္းေထြး ႏွင့္ အျခားတစ္ေယာက္တုိ႔လည္းလာၾကိဳပါသည္။ က်ေနာ္တို႔ကား ၿမိဳ႕ထဲသို႔ေမာင္းဝင္လာခိ်န္တြင္ ႏွင္းပြင့္မ်ားတဖဲြဖဲြက်ေနသည္ႏွင့္ၾကံဳၾကရကာ ထုိႏွင္းပြင့္မ်ားမွာ က်ေနာ္ တို႔အဖဲြ႔အားၾကိဳဆုိျခင္းျဖစ္သလို ေအာ့တဝါး၏ေနာက္ဆံုးႏွင္းပြင့္မ်ားလည္းျဖစ္ပံုရေပသည္။ အေၾကာင္းမွာ ထိုေန႔မွစ၍ ျပန္လာသည့္ ၂၆ ရက္ေန႔အထိ ေနာက္ထပ္ႏွင္းက်ျခင္းကိုမၾကံဳရေတာ့၍ျဖစ္သည္။ က်ေနာ္တို႔အဖဲြ႔ကုိ အယ္ဂ်င္လမ္းရိွ Lord Elgin Hotel တြင္ေနရာခ်ထားေပးသည္။ စကားျပန္မ်ားအျဖစ္ က်ိဳင္းတံုသား Donald Ming ႏွင့္ ကရင္ျပည္နယ္သား ေစာမီးသလ တို႔ကတာဝန္ယူသည္။ ဟုိတယ္တြင္ ေရပူ ေရေအး ႏွစ္မိ်ဳးလံုး ၂၄ နာရီအသံုးျပဳႏိုိင္ သည္။ အင္တာနက္ကိုအသံုးျပဳရန္အတြက္လည္း တည္းခိုသူ၏အမည္ႏွင့္ အခန္းနံပါတ္ကိုျဖည့္စြက္ရံုမ်ွ ျဖင့္ မိမိေနထိုင္မည့္ရက္အတိုင္းအခမဲ့ အသံုးျပဳခြင့္ရေအာင္စီစဥ္ထားရာ နယ္သာလန္ႏိုင္ငံ အမ္စတာဒမ္မွ က်ေနာ္တည္းခို ခဲ့ဘူးသည့္ဟုိတယ္ထက္သာေပသည္။ အခန္းတြင္ေနရထုိင္ရသည္မွာလည္း သက္ေတာင့္သက္သာရိွလွပါသည္။ က်ေနာ့္အခန္းမွာ အယ္ဂ်င္လမ္းမႀကီးကိုမ်က္ ႏွာမူထားသည္ျဖစ္၍ လမ္းမႀကီး၏တဖက္ရိွ ကြန္ဖက္ဒေရးရွင္းဥယာဥ္ ( Confederation Park) ကိုအေပၚစီးမွျမင္ေနရ သည္။ က်ေနာ့္အခန္းက ၁၀၁၄ ၊ အထပ္ ၁၀ ရိွ အခန္း ၁၄ ျဖစ္ရာ အားလံုးကိုရွင္းရွင္းလင္းလင္းျမင္ေတြ႔ေနရသည္။
တညတြင္ လ်ွပ္စစ္မီးပ်က္သြားရာ မပ်က္မီေန႔လယ္ပိုင္းကပင္ႀကိဳတင္၍ တည္းခုိေနထိုင္သူအားလံုးအားလုိအပ္ သည့္ အေရးေပၚသံုး ၆လကၼအရွည္ရိွ Light Stick ႏွစ္ေခ်ာင္းႏွင့္ ေသာက္ေရသန္႔ ႏွစ္ဘူးေဝငွပါသည္။ Light Stick တစ္ေခ်ာင္းမွာ ၁၂ နာရီၾကာအသံုးျပဳႏိုင္သည္ဟုေရးထားၿပီး မီးေဘးအႏၲရာယ္လည္းမရိွႏိုင္ပါ ဟုဆုိပါသည္။ ေသာက္ ေရသန္႔ဘူးမ်ားေဝငွရျခင္းမွာလည္း ေရဘံုဘိုင္မွေရအလာ နာရီပိုင္းျပတ္ေတာက္သြားမည္ျဖစ္၍ ေသာက္ေရအတြက္အ ခက္အခဲမရိွေစရန္ေဝငွျခင္းျဖစ္သည္။ ေစာမီးသ တို႔၏ေျပာျပခ်က္အရ ကေနဒါႏိုင္ငံတြင္ ဘံုဘိုင္ေရကေသာက္သံုးရန္ ပိုမိုစိတ္ခ်ရသည္ဟုဆုိသည္။ သို႔ျဖစ္၍က်ေနာ္တုိ႔မွာ ေရခိ်ဳးခန္းအတြင္း မ်က္ႏွာသစ္ကန္ရွိေရပိုက္ေခါင္းမွလာေသာေရကို သာ ေသာက္သံုးၾကရာ မည္သည့္ျပႆနာမွမေပၚေခ်။
အခန္းတြင္းတြင္ တင္ထားေပးေသာေသာက္ေရသန္႔ဘူးမွာ သဘာဝေရကိုသန္႔စင္ထားေၾကာင္း၊ တဘူးလ်ွင္ ကေနဒါေဒၚလာ ၄ ေဒၚလာက်သင့္မည္ျဖစ္ေၾကာင္းစာခိ်တ္ဆဲြထားေလရာ ျမန္မာေငြျဖင့္ ၃၅၀၀ိ ခန္႔က်သင့္မည့္ တလီတာေရသန္႔ဘူးကို မတုိ႔ထိဝံ့ေတာ့ေခ်။ မီးပ်က္မည္ဟုႀကိဳတင္ေျပာထားေသာေန႔က ဧည့္သယ္မ်ားအဆင္ေျပေစရန္ လိုေလေသးမရိွ ျဖည့္ဆည္းေပးေသာ္လည္း မီးျပန္လာမည္ဟု၎တို႔ခန္႔မွန္းေျပာျပထားသည့္ နံနက္(၆)နာရီ အခိ်န္ထက္ ပိုမိုၾကာျမင့္ေလရာ ဧည့္သယ္မ်ားကို အားနာပံုေပၚေလသည္။ အခန္းတြင္းသုိ႔ ဟိုတယ္မန္ေနဂ်ာ၏ ေတာင္းပန္စာႏွင့္ အတူ ထုိေန႔အတြက္အခန္းခကို တဝက္ေလ်ွာ့ယူပါမည့္အေၾကာင္း အေၾကာင္းၾကားစာေရာက္လာေလသည္။ ေတာ္ေတာ္ အလိုက္သိတာဝန္ယူစိတ္ရိွၾကေပသည္ဟု ခီ်းၾကဴးမိ၏။ သို႔ျဖစ္ေလရာ ၎တို႔ယူေသာအခန္းခ ႏံႈးထားမ်ား ကိုသိလို၍ စပ္စုၾကည့္ရာ အခန္းတံခါး၏ ေနာက္ေက်ာဘက္တြင္ေရးထားေသာ လက္ကမ္းစာေစာင္ကို ေတြ႔ရ၍ ဖတ္ၾကည့္ရာ တစ္ေယာက္တည္း တည္းခိုလ်ွင္ ကေနဒါေဒၚလာ ၂၉၅ ၊ ႏွစ္ေယာက္ တည္းခုိလ်ွင္ ၃၁၅ ေဒၚလာ၊ လူပိုတစ္ေယာက္အတြက္ တဦးလ်ွင္ ၂၀ ေဒၚလာျဖစ္ၿပီး Check Out Time မွာေန႔လယ္ ၁ နာရီဟုသတ္မွတ္ထားေပရာ ဟုိတယ္ခန္းခေတာ့ မေသးလွေခ်။ က်ေနာ့္တေယာက္တည္းအတြက္ ျမန္မာေငြျဖင့္ တရက္ က်ပ္ႏွစ္သိန္းခဲြ ေက်ာ္ေက်ာ္ က်သင့္ေပသည္။ စုစုေပါင္း (၆) ရက္္အတြက္ ဟုိတယ္ခန္းခခ်ည္း ၁၅သိန္းခဲြေက်ာ္ က်သင့္မည္ျဖစ္ေပရာကိုယ့္ေငြျဖင့္ ကိုယ္တည္းရမည္ဆုိလ်ွင္ အနားပင္ကပ္ႏုိင္မည္မဟုတ္ေပ။
ဧၿပီလ ၂၀ ရက္ေန႔က ေအာ့တဝါးသို႔ ေဒသစံေတာ္ခိ်န္ ညေန ၃နာရီ ၁၅ မိနစ္ခန္႔တြင္ေရာက္ၿပီး ထုိေန႔ကထူးထူး ျခားျခား အစီအစဥ္မရိွဘဲ အနားရေလသည္။ ေနာက္တေန႔သည္လည္း တနဂၤေႏြေန႔ျဖစ္၍ ရံုးပိတ္ရက္ျဖစ္ေနရာ ကေနဒါ ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္ ( Museum of Civilisation ) သို႔ သြားေရာက္လည္ပတ္ၾကရေလသည္။

ကေနဒါ ႏုိင္ငံသမိုင္းအက်ဥ္း (သို႔မဟုတ္)ယဥ္ေက်းမႈသမိုင္းျပတိုက္
က်ေနာ္တို႔ေရာက္ၿပီးေနာက္တေန႔မွာ တနဂၤေႏြေန႔ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ၿမိဳ႕တြင္းလူသြားလူလာမ်ားနဲပါးလ်က္ ေအးေဆးၿငိမ္ သက္လ်က္ရိွသည္။ က်ေနာ္တို႔သြားေရာက္လယ္ပတ္ရန္ေရြးခ်ယ္ထားေသာေနရာမွာ Canadian Museum of Civilization ကေနဒါ ယဥ္ေက်းမႈသမိုင္းျပတိုက္ပင္ျဖစ္သည္။ ထုိျပတိုက္မွာ ေအာ့တဝါးၿမိဳ႕၏ ေျမာက္ဘက္ ေအာ့တဝါး ျမစ္၏ တဖက္ကမ္း ကိြဘက္ျပည္နယ္ထဲတြင္တည္ရိွေလရာ ကားျဖင့္ ပို႔တိတ္ဂ်္တံတား (Portage Bridge) ေပၚမွကူး ျဖတ္ရေလသည္။ တဖက္ကမ္းသို႔သြားရန္ ထိုတံတားအျပင္ (Chaudieres Bridge) ရႊတ္ဒီးယားတံတား၊ အလက္ ဇျႏၵား တံတား ( Alexandra Bridge) ႏွင့္ မက္ေဒၚနယ္- ကာတီးယား တံတား ( Macdonald-Cartier Bridge ) တို႔ပါရိွေလေသးသည္။ ေျမာက္ဖက္ကမ္း ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္တည္ရွိရာေနရာမွ ေတာင္ဘက္ေအာ့တဝါးျမစ္ကိုေက်ာ္ ၍ၾကည့္လိုက္လ်ွင္ က်ေနာ္တို႔တည္းခိုေနထိုင္သည့္ ေအာ့တဝါးၿမိဳ႕ဘက္ကမ္းရိွ ပါလိီမန္ေတာင္ကုန္း ( Parliament Hill ) ကုိေကာင္းစြာလွမ္းျမင္ေတြ႔ရပါသည္။ တျခားေသာ ေလ့လာေရးအစိီအစဥ္မ်ားမစတင္မီွ ယဥ္ေက်းမႈသမိုင္းျပတိုက္ကို ေလ့လာေစျခင္းမွာ တနည္းအားျဖင့္ ကေနဒါႏုိင္ငံသမိုင္းကို တေနရာတည္း တထိုင္တည္းနားလယ္သြားေစၿပီး ေနာက္ထပ္ေလ့လာၾကမည့္ အေၾကာင္း အရာမ်ားအေပၚ အလြယ္တကူနားလယ္ေစရန္ရည္ရြယ္သည့္ပံုေပၚပါသည္။ ျပတိုက္ႏွင့္ ပါလီမန္ေတာင္ကုန္းတို႔အၾကားတြင္ ေအာ့တဝါး ျမစ္ျဖတ္သန္းစီးဆင္းေနသည္ကိုေတြ႔ရသည္။
ကေနဒါ ပါလီမန္ထရီ စင္တာ ( Parliamentary Centre) မွ က်ေနာ္တို႔အား ေဝငွေပးထားေသာ စာဖိုင္တြင္ က်ေနာ္တို႔၏ ခရီးစဥ္ကို “Knowledge Exchange Visit to Canada” ဟုေခၚဆိုထားပါသည္။ ျမန္မာအလံႏွင့္ ကေနဒါႏိုင္ငံတို႔၏ အလံကိုယွဥ္တဲြေဖၚျပထားၿပီး အေပၚတြင္ “ Building Representative Governance in Burma” ဟူေသာစာတန္းကိုတင္ထားပါသည္။ “ ျမန္မာ့အုပ္ခ်ဳပ္ေရးတြင္ လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္မ်ားအားတည္ေဆာက္ျခင္း” ဆိုသည့္အဓိပၸါယ္ျဖစ္မည္ထင္ပါသည္။ ၎တို႔ထံမွ အေတြ႔အႀကံဳေကာင္းမ်ားကို မ်ွေဝရင္း က်ေနာ္တို႔အားလုပ္တတ္ကိုင္ တတ္ေအာင္ ကူညီသင္ၾကားေပးမည့္ ေရရွည္စီမံကိန္း၏ အစျဖစ္ပါသည္။
သို႔ျဖစ္၍ က်ေနာ္တို႔ကလည္း ကေနဒါႏိုင္ငံအေၾကာင္းႏွင့္ သမိုင္းတေလ်ွာက္၎တုိ႔ ျဖတ္သန္းခဲ့ရပံုမ်ား၊ ယခု အေျခအေနသို႔ မည္သုိ႔ေရာက္ရိွလာခဲ့ပံုမ်ားကို ေကာင္းစြာနားလယ္ထားရန္လိုသည္။ အေျခခံကုိနားမလယ္ဘဲအဖ်ားပိုင္း ကိုသာကြက္၍နားလယ္ျခင္းက မလိုလားအပ္ေသာ အမွားအယြင္းမ်ား၊ ပံုတူကူးခ်မႈမ်ားကို ျဖစ္ေပၚေစႏိုင္သည္။ ထိုသို႔ ေသာေစတနာေၾကာင့္ ကေနဒါခရီးစဥ္အေတြ႔အႀကံဳမ်ားကိုေဖၚျပရင္း ၎တို႔၏သမိုင္းေၾကာင္းကိုလည္း ေနာက္ခံအျဖစ္ ၿခံဳငံုမိေအာင္ေဖၚျပသြားပါမည္။

ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ တိုင္းရင္းသားမ်ား
က်ေနာ္တို႔မွာ အစုအဖဲြ႔လိုက္လာေရာက္ေလ့လာသူမ်ားျဖစ္သျဖင့္ ျပတိုက္မွတာဝန္ရိွသူ (ကေမာၻဒီးယားႏိုင္ငံသူ) ကေနဒါႏုိင္ငံသားတစ္ေယာက္က လိုက္လံရွင္းလင္းျပပါသည္။ ျပတိုက္ကို GRAND HALL ၊ FIRST PEOPLE HALL ၊ CANADIAN POSTAL MUSEUM ၊ CANADIAN CHILDREN’S MUSEUM စသျဖင့္ အခန္းမ်ားခဲြျခားထားရာ GRAND HALL တြင္ ကေနဒါ အေနာက္ဖက္ကမ္းေျခေဒသေန ဌာေနတိုင္းရင္းသားမ်ား၏ ရိုးရာဓေလ့ထံုးစံ၊ အေမြအႏွစ္မ်ားကို ခင္းက်င္းျပသ ထားသည္။ ဌာေနတိုင္းရင္းသားမ်ားမွာ ကေနဒါႏိုင္ငံကို ကိုလံဘတ္စ္ ( Columbus) ၊ ကာတီးယား ( Cartier ) ႏွင့္ ကေဘာ့ ( Cabot ) စသည့္ ဥေရာပတိုက္သား နယ္ေျမစြန္႔စားရွာေဖြသူမ်ားမေတြ႔မီကပင္ အေစာဆံုး ေတြ႔ရိွအေျခခ်ေနထိုင္ ၾကသူမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ကိုလံဘတ္စ္ အေမရိကားကိုေတြ႔ရိွခဲ့သည့္ ၁၄၉၂ ခုႏွစ္က အိႏိၵယႏိုင္ငံ ကိုေရာက္ရိွသည္ဟု အထင္မွားကာ ၎ေတြ႔ရိွသည့္ထိုေဒသခံမ်ားကို အင္ဒီးယန္းမ်ားဟု ေခၚတြင္ခဲ့ေသာ္လည္း၊ ၎တို႔ ကုိ ၎တို႔ ‘ ျပည္သူ မ်ား’ ဟုအဓိပၸါယ္ရသည့္ ၎တို႔ဘာသာစကားျဖင့္သာေခၚေ၀ၚသံုးစဲြခဲ့ၾကေလသည္။ ဤျပည္သူမ်ား မွာ အဓိကအားျဖင့္ ဘာသာ စကားအုပ္စုႀကီးႏွစ္ခုျဖစ္သည့္ အယ္ဂြန္းကြင္ ( Algonquin ) ႏွင့္ အိရုိေကြ ( Iroquoi) တို႔ပါဝင္သည့္ အုပ္စုႀကီးဝင္ ျဖစ္လ်က္ ကေနဒါႏိုင္ငံေျမာက္ဖ်ားမွ ေတာင္အေမရိကတိုက္ေတာင္ပိုင္း အာဂ်င္တီးနားႏွင့္ ခိီ်လိီ ႏိုင္ငံ ေတာင္ဘက္ အဖ်ားဆံုးအထိျဖန္႔က်က္ ေနထုိင္လ်က္ရိွခဲ့ၾကသည္။
ထိုကေနဒီယန္ အင္ဒီးယန္းမ်ားမွာ ယူကြန္ေဒသရိွ ငါးျပာ လိႈင္ဂူမ်ားတြင္ အေစာဆံုးစတင္အေျခခ်ေနထိုင္ခဲ့ၾက ၿပီး သမိုင္းမတိုင္မီေခတ္မွာပင္ လူဦးေရအေျမာက္အမ်ားတိုးပြါးလာခဲ့သည္။ ၁၅၀၀ ခုႏွစ္အေစာပိုင္းကာလမ်ားက ဥေရာ ပတုိက္သားမ်ား စတင္ေရာက္လာသည့္အခိ်န္တြင္ ၎တို႔မွာေကာင္းစြာအေျခတက်ျဖစ္ေနၾကၿပီး အတတ္ပညာ အား ျဖင့္လည္း စြန္႔စားရွာေဖြသူမ်ားထက္မ်ားစြာေခတ္ေနာက္က်ျခင္းမရိွေပ။ ထိုေဒသခံမ်ားမွာ ကေနဒါႏိုင္ငံတလႊား ျဖန္႔ က်က္ေနထိုင္ၾကလ်က္ ဘာသာစကား၊ ဥပေဒႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးရာကိစၥမ်ားတြင္လည္းေကာင္းမြန္စြာဖံြ႔ၿဖိဳးတိုးတက္လ်က္ ရိွေနသည္။ သူတို႔တြင္ တိက်ျပတ္သားေသာဘာသာေရးယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈမ်ား၊ ကုန္သြယ္ေရးလုပ္ထံုးလုပ္နည္းမ်ား၊ လူမႈဓေလ့ထံုးတမ္းစဥ္လာမ်ား၊ ကြ်မ္းက်င္မႈမ်ား၊ အႏုပညာ၊ လက္မႈပညာမ်ားႏွင့္ ဘဝရပ္တည္ေရးအတတ္ပညာမ်ား ရိွၾကေပသည္။
ဝမ္းနဲစရာေကာင္းသည္ကား တမင္ရည္ရြယ္လ်က္ႏွင့္ေရာ၊ မရည္ရြယ္ပါဘဲလ်က္ႏွင့္ပါ နယ္ေျမစြန္႔စားရွာေဖြသူ မ်ားႏွင့္ ျပင္ပမွလာေရာက္အေျခခ်ေနထိုင္သူမ်ားက တိုင္းရင္းသားတို႔၏ မူလဘဝေနထုိင္မႈပံုစံမ်ားကို အဆံုးသတ္ပစ္ ခဲ့ၾကေပသည္။ ေရာဂါဘယျဖစ္ပြါးမႈမ်ား၊ စစ္ပဲြမ်ား၊ စိုက္ပ်ိဳးနယ္ေျမလက္လႊတ္ဆံုးရံႈးရမႈမ်ား၊ ဘိုင္ဆြန္ေခၚအေမြးထူ ကဲြ်မ်ား မိ်ဳးတုန္းလုမတတ္ေပ်ာက္ကြယ္သြားမႈမ်ား၊ သမိုင္းတေလ်ွာက္ ေရရွည္ျဖစ္ပြါးသည့္ ပဠိပကၡမ်ား၊ ရႈပ္ေထြးသည့္ အေရးအခင္းမ်ားေၾကာင့္ ဥေရာပတိုက္သားအေျခခ်မႈမ်ားသည္ တိုင္းရင္းသားအင္ဒီးယန္းလူဦးေရကို သံုးပံုႏွစ္ပံုခန္႔အထိ ေလ်ာ့က် သြားေစခဲ့သည္။ တိုင္းရင္းသားအင္ဒီးယန္းမ်ားထက္ေနာက္က်ၿပီး အာရွတိုက္မွဝင္ေရာက္လာၾကသည့္္ ၎တို႔ကိုယ္ကုိ ၎တို႔ “ အင္ျႏဳ” ( Inuit ) ဟုေခၚသည့္ အက္စ္ကီးမိုးမ်ားမွာ ရိုးရာေနထိုင္မႈဓေလ့စရိုက္မ်ားကုိ စြန္႔ လႊတ္ၾကရသည့္ ေနာက္ဆံုးအုပ္စုျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ အာတစ္စက္ဝိုင္းေဒသအတြင္းေနထိုင္သည္ဆိုသည့္အခ်က္ ကလည္း အေရးႀကီးသည့္အခ်က္တခ်က္္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အင္ျႏဳမ်ားမွာ ေခတ္မွီေနအိမ္မ်ားျဖင္ေနထိုင္ၾကေစကာမႈ အေျခခံအားျဖင့္ သားငါးရွာသည့္ မုဆိုးအလုပ္ျဖင့္သာအသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းလ်က္ရိွေနျခင္းကိုကား ယခုတိုင္ထိန္း သိမ္းထားႏိုင္ဆဲျဖစ္သည္။
သားေမြးကုန္သြယ္မႈမ်ာေနာက္တြင္၊ ဟဒ္ဆန္ပင္လယ္ေကြ႔ ကုမၸဏီတည္ေထာင္ကာ မီးရထားလမ္း ေဖါက္လုပ္ ဆက္သြယ္မႈမ်ားကဲ့သို႔ မ်ားစြာေသာစြန္႔စားရွာေဖြမႈမ်ားႏွင့္ ၎တို႔ေၾကာင့္ျဖစ္သည့္စစ္ပဲြမ်ား ရွည္ၾကာစြာျဖစ္ပြါး ၿပီးေနာက္ ဌာေနတိုင္းရင္းသားအင္းဒိီးယန္းမ်ားႏွင့္ သက္ဆုိင္သည့္ ႏိုင္ငံေရးျပႆနာမ်ားမွာ ေျဖရွင္းရန္က်န္ေနဆဲ ျဖစ္သည္။
ကေနဒါႏုိင္ငံသူ ကေမာၻဒီးယားအမ်ိဳးသမီး ျပတိုက္တာဝန္ရိွသူ၏ မေမာမပန္းရွင္းလင္းျပသအၿပီးတြင္ က်ေနာ္တို႔ အဖဲြ႔မွ အဖဲြ႔ဝင္တစ္ဦးျဖစ္သူ ေဒါက္တာဗညားေအာင္မုိးက တိုင္းရင္းသား “ အင္ျႏဳ” မ်ားတြင္ လူဦးေရတိုးပြါးမႈရိွ-မရိွေမး ျမန္းရာ ၾကားရသည့္အေျဖမွာ စိတ္မခ်မ္းသာစရာေပ။ “ အင္ျႏဳ” မ်ားအတြင္း မိမိကိုယ္ကိုသတ္ေသမႈႏံႈးမ်ားတိုးမ်ားလ်ွက္ ရိွေနသည္ဟုဆုိပါသည္။ ကိန္းဂဏန္းအတိအက် မေျပာျပႏိုင္ေသာ္လည္း အရက္ေသစာစဲြလန္းစြာေသာက္သံုးမႈ ႏွင့္ လူ မႈေရး၊ စီပြါးေရးအဆင္မေျပမႈမ်ားေၾကာင့္ဟုဆုိပါသည္။ တိုင္းရင္းသားလူဥိီးေရတိုးပြါးမႈ ယခုလိုနဲပါးေနစဥ္တြင္ ႏိုင္ငံျခားမွ အေျခခ်ရန္ဝင္ေရာက္လာသူမွာ ႏွစ္စဥ္ သိန္းဂဏန္းေက်ာ္ေက်ာ္ရိွပါသည္။
ဌာေနတိုင္းရင္းသားမ်ားႏွင့္ ေနာက္မွထပ္မံအေျခခ်ဝင္ေရာက္လာၾကသူမ်ားအၾကား ေျမယာပိုင္ဆုိင္မႈျပႆနာမ်ား ကဲ့သို႔ အျငင္းပြါးဖြယ္ရာ စာခ်ဳပ္စာတန္းကိစၥမ်ားမွာ ဌာေနတိုင္းရင္းသားတုိ႔၏ ရိုးရာဓေလ့ထံုးစံမ်ားကို နားလယ္သေဘာ ေပါက္မႈအားနဲျခင္းႏွင့္ ေျပာင္းလဲလာေနေသာေခတ္အေျခအေနကိုနားမလယ္ႏိုင္ျခင္းတုိ႔ေၾကာင့္ တဖက္ႏွင့္တဖက္တင္း မာမႈမ်ားအျဖစ္ေပၚထြက္လာေစခဲ့သည္။
ဤပဋိပကၡမ်ား မည္သည့္အခိ်န္တြင္ မည္သို႔အဆံုးသတ္သြားမည္ကို မသိႏိုင္ေသးေသာ္လည္း ဌာေနအင္ဒီးယန္း မ်ားကို ကေနဒါႏုိင္ငံ၏ ပထမႏိုင္ငံသားမ်ားဟုသတ္မွတ္ျခင္းမွာ တရားမ်ွတမွန္ကန္၍ ျဖစ္သင့္ျဖစ္ထုိက္သည့္ ကိစၥ ျဖစ္ ေပသည္။
ပထမ အေျခခ်ေနထိုင္ၾကသူမ်ား
က်ေနာ္တုိ႔သည္ GRAND HALL ကိုအားရေအာင္ၾကည့္ရႈၿပီးေနာက္ FIRST PEOPLES HALL ရိွရာ အေပၚထပ္ သို႔ ေလွကားျဖင့္တက္ၾကသည္။ ထိုေနရာတြင္ ဥေရာပတိုက္သားမ်ား ကေနဒါႏိုင္ငံသို႔ ပထမဦးဆံုးလာေရာက္အေျခခ် ေနထိုင္မႈသမိုင္းကို ေျပာျပသည့္ ဖေယာင္းရုပ္တုမ်ား တည္ရိွသည္။
ကေနဒါႏိုိင္ငံသမိုင္းတြင္ ပထမဆံုးျပင္ပမွာလာေရာက္အေျခခ်ေနထိုင္ၾကသူမ်ားမွာ အေရးပါလွသည္။ ေအဒီ ၉၈၅ ခုႏွစ္ေလာက္ကပင္ ကေနဒါႏိုင္ငံ၏ အေရွ႕ေျမာက္ကမ္းေျခေဒသတဝိုက္ဆီသို႔ ဥေရာပတိုက္သား ဗိုက္ကင္းမ်ား လာေရာက္ လယ္ပတ္ခဲ့သည့္အေထာက္အထားမ်ားရိွသည္။ ေအဒီ ၁၀၀၀ ခန္႔က ဂရင္းလန္း ကြ်န္းမွ လိဖ္ အဲရစ္ဆင္ ( Leif Ericson ) က ဦးေဆာင္လ်က္ အေနာက္ဖက္ေဒသသို႔ သြားေရာက္ကာ ဗင္းလန္း ( Vinland ) ဟုေခၚေသာ သူအမည္ေပးခဲ့ေသာေနရာ တြင္အေျခခ်ခဲ့သည္။ ထိုေနရာကို ျပင္သစ္ဘာသာအားျဖင့္ L’Anse aux Meadows ေခၚၿပီး ၁၉၆၀ ခုႏွစ္မ်ားတဝုိက္ဆီ က ထိုေက်းရြာအၾကြင္းအက်န္အစအနမ်ားကို နယူးေဖါင္လန္ႏွင့္လာဗေရဒါကြ်န္းေပၚတြင္ ေတြ႔ရိွရသည္။ ထို ကိုလိုနီမ်ားမွာ သက္ဆိုးမရွည္လွေသာ္လည္း ဗိုက္ကင္းမ်ားႏွင့္ ေဒသခံ တိုင္းရင္းသားတုိ႔၏ ဆက္ဆံ ေရးမွာ ကေနဒါအေရွ႕ေျမာက္ေဒသ တလႊားပ်ံ႕ႏွ႔ံခဲ့ပံုေပၚေလသည္။ မည္သုိ႔ဆိုေစ ၁၄၁၀ ခုႏွစ္က ဥေရာပႏွင့္ ဂရင္းလန္း ေဒသတို႔ အဆက္အသြယ္ျပတ္သြားခဲ့သည့္ေနာက္ ဥေရာပသည္ ေျမာက္အေမရိက၊ ကေနဒါတို႔ႏွင့္ ဆက္ဆံေရးမွာ လံုးဝရပ္ဆိုင္းသြားခဲ့သည္။
၁၅ ရာစုေနာက္ပိုင္းကာလမ်ားတြင္ ဥေရာပ တိုက္သား ပင္လယ္ေရေၾကာင္းသြားလာသူမ်ားမွာ သူတုိ႔၏ စြန္႔စား သြားလာရွာေဖြမႈမ်ားကို တိုးျမွင့္ခဲ့သည္။ ၁၄၉၇ ခုႏွစ္က အဂၤလန္တြင္အမႈထမ္းေနေသာ အီတလီလူမိ်ဳး ဂြ်န္ကက္ေဘာ့ ( John Cabot ) သည္ နယူးေဖါင္းလန္း ( New Foundland ) သို႔ ရြက္လႊင့္သြားေရာက္ျခင္းျဖင့္ ေျမာက္အေမရိကႏွင့္ ဆက္ဆံေရးကို ျပန္လည္ဆန္းသစ္ေစခဲ့သည္။
ကက္ေဘာ့သည္ ခ်မ္းသာၾကြယ္ဝမႈေၾကာင့္နာမည္ႀကီးေနေသာ အာရွသို႔သြားရာ အေနာက္သို႔ဦးတည္သည့္ ပင္လယ္ေရလမ္းေၾကာင္း “အေနာက္ေျမာက္သုိ႔ သြားရာလမ္း” ကို ရွာေဖြေနျခင္းျဖစ္သည္။ မၾကာမီွမွာပင္ ေပၚတူဂီ လူ မိ်ဳးမ်ားႏွင့္ အျခားပင္လယ္ေရေၾကာင္းသြားလာရွာေဖြသူမ်ားက အေမရိက ကိုျဖတ္လ်က္ျဖစ္ေစ၊ ပတ္၍ျဖစ္ေစ အာရွသို႔ သြားႏိုင္မည့္လမ္းေၾကာင္းကို ရွာေဖြၾကေလသည္။ ၁၅၇၆ ခုႏွစ္တြင္ မာတင္ ဖရိုဘစ္ရွား ( Martin Frobisher ) က ဘက္ဖင္း ကြ်န္း ( Baffin Island ) ကို၎၊ ၁၅၈၅ ခုႏွစ္တြင္ ဂြ်န္ေဒးဗစ္ ( John Davis ) က ေရလက္ၾကားတစ္ခုကို ေတြ႔ရိွၿပီး ေဒးဗစ္ေရလက္ၾကားဟု အမည္ေပးျခင္းျဖင့္၎၊ ၁၆၁၀ ခုႏွစ္တြင္ ဟင္နရိီ ဟဒ္ဆန္က ဟဒ္ဆန္ပင္လယ္ေအာ္ ကို၎ အသီးသီးရွာေဖြေတြ႔ရိွခဲ့ၾကသည္။ ဟင္နရီ ဟဒ္ဆန္မွာ ထိုေဒသတြင္ အမိန္႔မနာခံေသာ ၎၏ လက္ေအာက္ ငယ္သားမ်ားက စြန္႔ပစ္ထားခဲ့ ခံရသျဖင့္ ၁၆၁၂ ခုႏွစ္မွ ၁၆၁၃ ခုႏွစ္အထိ ဆာေသာမတ္စ္ ဘတ္တြန္ ( Sir Thomas Button ) က ျပန္လည္သြားေရာက္ရွာေဖြရာ မေအာင္ျမင္ခဲ့ေပ။ ဤသို႔ရွာေဖြရင္းမွ သိလာရသည္မွာ ထိုေဒသမွ အေနာက္ဖက္သို႔ ထြက္ေပါက္လမ္းေၾကာင္း မရိွဆုိသည္ပင္။
၁၈ ရာစုႏွစ္မ်ားတြင္ စြန္႔စားသြားလာရွာေဖြၾကသူမ်ားက ကူးသန္းသြားလာႏုိင္ေသာျမစ္ေၾကာင္းမ်ားကို ရွာေဖြခဲ့ ၾကရင္းျဖင့္ နယ္ေျမသစ္၏ ပထဝီအေနအထားကိုေကာင္းစြာသိရိွလာခဲ့ၾကသလို သဘာဝသယံဇာတ ၾကြယ္ဝမႈကုိလည္း သိရိွလာခဲ့ၾကသည္။
စပိန္ႏိုင္ငံက ၾကြယ္ဝခ်မ္းသာသည့္ မကၠဆီကို ႏိုင္ငံကုိေတြ႔ရိွေအာင္ႏိုင္ခဲ့သည္ကိုအားက်အတုယူလ်က္ သကၠရာဇ္ ၁၅၃၄ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္ဘုရင္ ပထမ ဖရန္စစ္သည္ ဂ်က္ေကြးစ္ ကာတီးယား ( Jacques Cartier ) ေခါင္းေဆာင္ေသာအဖဲြ႔အား ေစလႊတ္ကာ နယ္ေျမသစ္မ်ားကိုရွာေဖြေစေလသည္။ ကာတီးယားသည္ အလားတူၾကြယ္ဝ ခ်မ္းသာေသာ အင္ပိုင္ယာကိုမေတြ႔ရိွခဲ့ဘဲ စိန္႔ေလာရင့္ ပင္လယ္ေကြ႔ကုိသာရွာေဖြေတြ႔ရိွခဲ့ေလသည္။ ၁၅၃၅ ခုႏွစ္တြင္ သူသည္ စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ေၾကာင္းအတုိင္းခရီးသြားခဲ့ရာ အိရိုေကြယန္ (Iroquoian)တို႔၏ ၿမိဳ႕ျဖစ္ေသာ ဟုိခ်ယ္လဂါ (ယခု မြန္ထရီယယ္ၿမိဳ႕တည္ေနရာ) သို႔တိုင္ေရာက္ခဲ့ၿပီး ျမစ္ေၾကာင္းမွာ အာရွတိုက္သို႔သြားႏိုင္ေသာ လမ္းေၾကာင္းမရိွ သည္ကိို ေသခ်ာစြာသိရိွနားလယ္လာခဲ့သည္။ ကာတီးယားျပန္လာသည့္အခါ ထုိေဒသကို “ ေက်းရြာ” ဟုအဓိပၸါယ္ ရ သည့္ ကေနဒါ ဆုိသည့္အမည္ကိုေခၚေဝၚသံုးစဲြခဲ့ေလသည္။
ေဝလငါးႀကီးဆိီ၊ ေကာ့ငါး ႏွင့္ သားေမြးမ်ားေၾကာင့္ ဥေရာပရိွ သေဘၤာသားမ်ားစြာတို႔သည္ ကေနဒါသို႔ေရာက္ရိွလာ ၾကေလသည္။ ျပင္သစ္ေတာင္ပိုင္းႏွင့္ စပိန္ေျမာက္ပိုင္းတို႔မွ ဘာ့ ( Basques) နယ္သားမ်ားသည္ ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တုိင္းပင္ လာဗေရဒါႏွင့္ စိန္႔ေလာရင့္ပင္လယ္ေကြ႔သို႔ ေဝလငါးမ်ားဖမ္းဆီးရန္ေရာက္လာေလ့ရိွၾကသည္။ အဂၤလိပ္၊ ျပင္သစ္၊ စပိန္ ႏွင့္ ေပၚတူဂီ တံငါသည္မ်ားသည္လည္း ေကာ့ငါးမ်ားကိုဖမ္းဆီးရန္ ကမ္းဦးေရတိမ္ေဒသျဖစ္ေသာ အတၱလန္တစ္သမုဒၵ ရာအစပ္ျဖစ္သည့္ ဂရင္းဘင့္ေဒသ သို႔ေရာက္ရိွလာၾကကာ ငါးမ်ားကိုဖမ္းဆီးၾကသည္။ တခါတရံ ကုန္းေပၚသို႔တက္၍ ငါး မ်ားကို ေနလွန္းအေျခာက္ခံၿပီး သယ္ေဆာင္ၾကသည္။
ငါးဖမ္းလုပ္ငန္း၏ မက္ေမာစရာအျမတ္အစြန္းေၾကာင့္ နယူးေဖါင္းလန္း ေဒသႏွင့္အျခားေဒသမ်ားကို ကိုလုိနီျပဳ ရန္ႀကိမ္ဖန္မ်ားစြာၾကိဳးပမ္းမႈမ်ားေပၚေပါက္ခဲ့သည္။ ၁၆၀၀ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ စပိန္ႏွင့္ေပၚတူဂီတို႔ ဂရင္းဘင့္ ေဒသမွထြက္ခြါ သြားၿပီးေနာက္ နယူးေဖါင္းလန္းေဒသ၏ အဗလြန္ကြ်န္းဆြယ္တဝုိက္တြင္ အဂၤလိပ္လူမိ်ဳးတို႔၏ အျမဲတန္းအေျခစိုက္ေန ထုိင္မႈမ်ားေပၚေပါက္လာခဲ့သလို ကြ်န္း၏ေတာင္ဘက္ကမ္းေျခတြင္လည္း ျပင္သစ္အျမဲတန္းအေျခခ်ေနထိုင္မႈမ်ားေပၚ ေပါက္လာခဲ့သည္။ ထိုအခိ်န္ႏွင့္ တၿပိဳင္နက္တည္းေလာက္မွာပင္ ေဒသခံမ်ားထံမွ သားေမြးထည္မ်ားႏွင့္ တံငါသည္မ်ား ၏ ငါးႏွင့္ ငါးႀကီးဆီကုန္စည္တို႔အၾကား အျပန္အလွန္ကုန္သြယ္္မႈထြန္းကားလာခဲ့ေပသည္။ ဥေရာပတိုက္ရိွ ဦးထုပ္လုပ္ သူမ်ားက ဘီဘာဖ်ံတို႔၏သားေရမွာ ဦးထုပ္ လုပ္ရာတြင္အေကာင္းဆံုးေသာ အစ ျဖစ္ေၾကာင္းကိုေတြ႔သိလာၾကသည္။ ထုိ႔ေနာက္ကား ကေနဒီယံ သားေမြးကုန္သြယ္ေရးလုပ္ငန္းသည္ ေနာက္ထပ္ႏွစ္ေပါင္း ၂၀၀ မ်ွ အဓိကစီးပြါးေရးလုပ္ငန္း တစ္ခုအျဖစ္ရပ္တည္ရန္ အစပိ်ဳးခဲ့ေလေတာ့သည္။
ဥေရာပသားတုိ႔ႏွင့္ တုိင္းရင္းသားတို႔ဆက္ဆံေရး
လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္ ရာေပါင္းမ်ားစြာအတြင္း ဥေရာပတိုက္သားအနဲငယ္မ်ွသာ ကေနဒါနယ္ေျမေဒသအတြင္းအေျခ ခ် ေနထိုင္မႈရိွခဲ့သျဖင့္ နယ္ေျမပိုင္ဆိုင္ထိန္းခ်ဳပ္မႈမ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍ တိုင္းရင္းသားမ်ားႏွင့္ အျငင္းပြါး၊ အခ်င္းမ်ားမႈမွာ
မဆိုစေလာက္သာရိွခဲ့သည္။ သားေမြးထည္ကုန္သြယ္မႈကုိအဓိကထားလုပ္ကုိင္လာမႈေၾကာင့္ တိုင္းရင္းသားမ်ားအၾကား ဥေရာပကုန္စည္မ်ားပ်႕ံႏွံ႕ဝင္ ေရာက္လာခဲ့ၿပီး ၎တို႔၏ေနထိုင္မႈဘဝပံုစံမ်ားတြင္ပါ သက္ေရာက္မႈမ်ားရိွလာခဲ့သျဖင့္ လူသစ္မ်ားႏွင့္ ကုန္သြယ္ဆက္ဆံမႈကိုပိုမိုအေလးထားလာခဲ့ၾကကာ ကုန္စည္ကူးသန္းမႈကိုအေျခခံသည့္ မဟာမိတ္သစ္ ဖဲြ႔မႈမ်ားတိုးလာသလို အျငင္းပြါးအခ်င္းမ်ားမႈမ်ားလည္းရိွလာသည္။ အေစာပိုင္းကုန္သည္မ်ားႏွင့္အတူလိုက္ပါလာၾက ေသာ သာသနာျပဳမ်ားမွာ တိုင္းရင္းသားတို႔ကုိ ခရစ္ယန္ဘာသာသို႔ကူးေျပာင္းေပးရန္ႀကိဳးစားခဲ့ၾကေသာ္လည္း ေအာင္ ျမင္မႈနဲပါးခဲ့သျဖင့္ မၾကာခဏ စိတ္ပ်က္ၾကရသည္။ တိုင္းရင္းသားတို႔၏ လူမႈအဖဲြ႔အစည္းက လြတ္လပ္အမီွခိုကင္းေလ ေလ ဥေရာပ၏ဘာသာေရးမ်ားအေပၚစိတ္အားထက္သန္မႈ နဲပါးေလေလျဖစ္ေၾကာင္းေတြ႔ၾကရသည္။
ေရာဂါဘယတို႔၏ ႏွိပ္စက္မႈ
ဥေရာပတိုက္သားမ်ားႏွင့္ဆက္ဆံမႈမွ တိုင္းရင္းသားတို႔ ရရိွသည့္ေနာက္ရလာဒ္တစ္ခုမွာ ေရာဂါဘယမ်ားျဖစ္သည္။ ေျမာက္အေမရိကတြင္မၾကားဘူးခဲ့ေသာေရာဂါဆန္းမ်ားကို ဥေရာပတိုက္သားမ်ားက သယ္ေဆာင္လာၾကသည္။ ထို ေရာဂါပိုးမႊားမ်ား၏ ကူးစက္မႈဒဏ္ကို တိုင္းရင္းသားမ်ား၏ ကုိုယ္ခႏၶာက ခံႏိုင္ရည္မရိွေပ။ ဥေရာပသားမ်ားေရာက္လာၿပီး ေနာက္ တိုင္းရင္းသားလူဦးေရမွာ တစတစ က်ဆင္းလာသည္။ ပညာရွင္အခ်ိဳ႕၏ခန္႔မွန္းခ်က္အရ မိခ္ မက္ ( Mi’ Kmaq) လူမိိ်ဳးတုိ႔၏ လူဦးေရမွာ ၁၅၀၀ ခုႏွစ္မွ ၁၆၀၀ ခုႏွစ္အတြင္း ၉၀ ရာခိုင္ႏံႈးခန္႔ ေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့သည္ဟုဆုိ၏။
ေျမာက္ပိုင္းႏွင့္ အေနာက္ပိုင္းတုိ႔သုိ႔ ဥေရာပသားမ်ား ကူးသန္းဆက္သြယ္သြားလာမႈ တိုးပြါးလာသလို ေရာဂါဘ ယ မ်ားလည္း ထပ္ခ်ပ္မခြါလိုက္ပါလာ၏။ သို႔ျဖင့္ တိုင္းရင္းသားလူဦးေရမွာ ၁၅၀၀ ခုႏွစ္မွ ၁၉၃၀ ခုႏွစ္အတြင္း ဆက္ တိုက္က်ဆင္းလာခဲ့သည္။
ေျမာက္အေမရိက၏ သားေမြးထည္၊ငါးဖမ္းျခင္းလုပ္ငန္းႏွင့္ အျခားသဘာဝသယံဇာတတုိ႔၏ အလားအလာ ေကာင္း မ်ား ကိုျမင္ေသာျပင္သစ္အစိုးရသည္ ထိုေဒသကိုပိုမိုစိတ္ဝင္တစားအာရံုစိုက္လာသျဖင့္ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံသစ္ ( New France) ဟုပင္လူေျပာမ်ားလာသည္အထိျဖစ္သည္။ ျႏဴးဖရန္႔စ္ မွာေနာက္ဆံုးတြင္ ကေနဒါ ( စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ျဖတ္သန္း စိီးဆင္းရာေဒသ)၊ အကားဒီးယား ( ယခုအခါ ပင္လယ္ကမ္းေျခဆက္စပ္ေဒသမ်ားျဖစ္ၾကေသာ နယူးဘန္းစ္ဝစ္၊ ႏိုဗာစ ကိုးရွားႏွင့္ ပရင့္စ္အက္ဒြပ္ကြ်န္း)၊ နယူးေဖါင္းလန္းကြ်န္း ( အဂၤလိပ္ႏွင့္ စိတ္မပါလက္မပါ ခဲြေဝယူထားသည္။) တို႔ႏွင့္ လူ ဝီဇီယားနား( မစၥစ္စပီျမစ္ဝွမ္းေဒသ) တို႔ပါဝင္သည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံက ထုိေဒသက်ယ္ၾကီးကို ၎တို႔ပိုင္ဆိုင္သည္ဟုေၾကြး ေၾကာ္ကာ ကာကြယ္ခဲ့ၾကသည္။ ေဒသအမ်ားအျပားတြင္မူကား ေဒသခံတိုင္းရင္းသားတို႔မွာ ျပင္သစ္တို႔၏ ဓေလ့ထံုးစံ၊ ဥပေဒတို႔၏ သက္ေရာက္မႈမွ သီးျခားကင္းလြတ္လ်က္ မိမိတို႔၏ ရိုးရာေနထိုင္မႈပံုစံမ်ားကိုထိန္းသိမ္းကာ ျပင္သစ္မ်ားကို သားေမြးကုန္သြယ္ဖက္ ေဖါက္သယ္မ်ားအျဖစ္သာ ဆက္ဆံခဲ့ၾကေလသည္။ သားေမြးထည္ကုန္ကူးမႈကိုလက္ဝါးႀကီးအုပ္ လုိမႈႏွင့္ ထုိေဒသကိုတစိတ္တပိုင္းကိုသိမ္းပိုက္လိုေသာ အဂၤလိပ္တို႔က ျပင္သစ္တို႔၏ ေၾကြးေၾကာ္မႈကို လက္မခံျငင္းဆန္ စိမ္ေခၚခဲ့ေလသည္။
၎တို႔၏ ေၾကြးေၾကာ္မႈကုိ အာဏာတည္ေစရန္ အတြက္ ခံတပ္မ်ားတည္ေဆာက္ရန္ႏွင့္ အေျခခ်ေနထိုင္မႈ မ်ားျပဳ လုပ္ရန္လိုေပသည္။ အေျခစိုက္မႈမ်ားမွာ မ်ားစြာစရိတ္စကႀကီးမားသည္။ သို႔ျဖစ္၍ ထိုစားရိတ္စကမ်ားကာမိေစရန္ ျပင္ သစ္ ကိုလိုနီဝါဒီမ်ားသည္ သားေမြးကုန္သြယ္မႈကို လက္ဝါးႀကီးအုပ္ရန္ စီမံၾကေလသည္။ ၁၆၂၇ ခုႏွစ္တြင္ ကာဒီနယ္ ရစ္ခ်္လ်ဴးသည္ အဖဲြ႔ေပါင္း တရာ အမည္ရေသာကုမၸဏိီကိုတည္ေထာင္၍ ျႏဴးဖရန္႔စ္ ကိုဖံြ႔ၿဖိဳးေစရန္စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ေလ သည္။ ကုမၸဏီ၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ ကိုလိုနီကေနဒါ သည္ ဖံြ႔ၿဖိဳးတိုးတက္လာၿပီး အေျခစိုက္မႈမ်ားလည္းပိုမိုလာ
သည္။ ၁၆၃၄ ခုႏွစ္တြင္ Trois-Rivie’res ကို၎၊ ၁၆၄၂ ခုႏွစ္တြင္ မြန္ထရီရယ္ကို၎ တည္ေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ ကိုလိုနိီမွာ လူဦးေရနဲပါးၿပီး သားေမြးကုန္သြယ္မႈအေပၚတြင္သာမီွခိုေနရေလသည္။ ၁၆၄၀ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ ျႏဴးဖရန္စ္သည္ သူ၏ မဟာမိတ္ ဟူရြန္တို႔ အီရိုေကြး တို႔ႏွင့္ျဖစ္ပြါးသည့္စစ္ပြဲတြင္ အကူအညီမေပးႏိုင္ခဲ့ေပ။ ၁၆၄၉ ခုႏွစ္တြင္ အိီရိုေကြတို႔ အႏိုင္ရၿပီး ဟူရြန္ တို႔ကုိ အကဲြကဲြအျပားျပားျဖစ္ေစခဲ့သည္။ ျႏဴးဖရန္႔စ္၏ သားေမြးကုန္သြယ္ေရးမွာ ၿခံဳးၿခံဳးက်သြားၿပီး မြန္ ထရီရယ္ႏွင့္ ကိြဘက္တို႔မွာ အကာအကြယ္မဲ့အတုိက္ခံရသည္။ မည္သို႔ဆုိေစကာမူ ေအာ့တဝါး၊ အုိဂ်စ္ေဘြ ( Ojibwa) ႏွင့္ အျခားေသာ အယ္ဂြန္းေကြယန္ ( Algonquian) ေဒသ တို႔က ဟူရြန္တို႔အစား ျပင္သစ္၏ မဟာမိတ္ႏွင့္ ေထာက္ ပံ့သူမ်ား အျဖစ္ ဝင္ေရာက္လာၿပီးေနာက္ပိုင္းတြင္ သားေမြးကုန္သြယ္မႈမွာ အသစ္တဖန္ျပန္လည္ထြန္းကား လာခဲ့ျပန္ သျဖင့္ ျပင္သစ္ ကိုလိုနီမွာ အသက္ဆက္ခဲ့ရျပန္သည္။
၁၆၆၃ ခုႏွစ္တြင္ ျႏဴးဖရန္စ့္၌ လူဦးေရအားျဖင့္ ၃၀၀၀ သာရိွသည္။ ၁၄ ႀကိမ္ေျမာက္လူဝီဘုရင္၏ ဘ႑ာေရး ဝန္ႀကီး ယန္း-ဘက္ပတစ္ ကိုးလ္ဘတ္ က အဖဲြ႔ေပါင္းတစ္ရာ ကုမၸဏီကိုဖ်က္သိမ္းလိုက္သျဖင့္ ၎၏အုပ္ခ်ဳပ္မႈလည္း ဆံုးခန္းတိုင္သြားခဲ့သည္။ ထုိမွစ၍ ျႏဴးဖရန္စ့္မွာ ဘုရင့္သစၥာေတာ္ခံျပည္နယ္တနယ္အျဖစ္ ကိြဘက္ရိွ ဘုရင္ခံကအုပ္ခ်ဳပ္ ခဲ့ေလသည္။ ဘုရင္ခံက စစ္ဖက္အဖဲြ႔အစည္းမ်ားကို ဘုရင့္ကိုယ္စားကြပ္ကဲရသကဲ့သို႔ အင္တန္းဒင့္ ( intendant ) ေခၚ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအရာရိွတစ္ဦးက ကိုလိုနီ၏ ဘ႑ာေရး၊ တရားစီရင္ေရး ႏွင့္ ေန႔စဥ္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးကိစၥအဝဝကို ေဆာင္ရြက္ရ သည္။ ထိုအရာရိွႏွစ္ဦးလံုးက ဘုရင့္နန္းေတာ္မွ ေရတပ္ဝန္ႀကီးထံ အစီရင္ခံရသည္။ အေၾကာင္းမွာ ျပင္သစ္ကုိလုိနီ အားလံုးမွာ ေရေၾကာင္းဦးစီးဌာန၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ရိွၾကေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ သို႔ျဖစ္ရာ ျႏဴးဖရန္စ့္တြင္ ျပည္သူ လူထုကေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ထားသည့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးကိုယ္စားလွယ္အဖဲြ႔မရိွေခ်။
ဘုရင့္ေထာက္ပံ့မႈျဖင့္ ျႏဴးဖရန္႔စ္မွာ ေတာင့္တင္းလာသည္။ ၁၆၆၅ ခုႏွစ္တြင္ ကာရီဂ္နန္-ဆယ္လီယာရီစ္ ( Carignan-Salieres ) တပ္ရင္းဟုေခၚတြင္ၿပီး အင္အား ၁၂၀၀ ပါဝင္သည့္ဝါရင့္စစ္တပ္ဖဲြ႔တဖဲြ႔ေရာက္ရိွလာကာ အိီရုိေကြး ယန္ မ်ားႏွင့္ျဖစ္ပြါးသည့္ စစ္ပဲြကိုဆင္ႏဲႊခဲ့ေလသည္။ ဤစစ္ပဲြျဖစ္ပြါး၍ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရၿပီးေနာက္ ထိုတပ္ရင္းမွစစ္သည္ ၄၀၀ ခန္႔မွာ ကေနဒါတြင္အေျခခ်ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။ ဘုရင့္အုပ္စိုးမႈ ပထမဆယ္စုႏွစ္အတြင္း ကေနဒါသို႔ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံမွ လူ အမ်ားအေျခခ်ေနထိုင္ေရးကို အားေပးေထာက္ပံ့ခဲ့သည္။ ထုိကိစၥမ်ားအနက္ ထူးျခားသည့္ကိစၥတစ္ခုမွာ လက္မထပ္ ရေသးသူ အမိ်ဳးသမီး ၇၀၀ ကုိကေနဒါသို႔ေစလႊတ္ျခင္းျဖစ္သည္။ သူတို႔ကို ဘုရင့္သမီးေတာ္မ်ားဟု ေခၚစမွတ္ျပဳၾက သည္။ အေၾကာင္းမွာ သူတုိ႔၏ေရႊ႕ေျပာင္းစရိတ္မ်ားအျပင္ သတို႔သမီးဘက္ကေပးရေသာခန္းဝင္လက္ဖဲြ႔ပစၥည္းမ်ားကိုပါ ဘုရင္ ကတာဝန္ယူေထာက္ပံ့ေသာေၾကာင့္တည္း။ ထုိသို႔ေဆာင္ရြက္မႈက ေယာက္်ားဦးေရသာလြန္မ်ားျပားေနေသာ ျႏဴးဖရန္စ့္ တြင္ က်ား-မ အခိ်ဳးကိုမ်ွတသြားေစသည္။ ထုိ႔ေနာက္တြင္ကား တျဖည္းျဖည္းခ်င္းသာလူဦးေရတိုးတက္လာ လ်က္ ၁၆၈၁ ခုႏွစ္ သန္းေကာင္စာရင္အရ အေျခခ်ေနထိုင္သူေပါင္း ၁၀၀၀၀ ခန္႔အထိရိွလာေလရာ ထုိသူမ်ားမွာ ယေန႔ ကေနဒါရိွ ျပင္သစ္စကားေျပာ ႏိုင္ငံသားမ်ား၏ ဘိုးေဘးဘီဘင္မ်ားပင္ျဖစ္ၾကေလသည္။
တိုင္းရင္းသားအီရိုေကြးယန္တို႔ႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရၿပီးေနာက္ ျႏဴးဖရန္စ့္သည္ ကိုလိုနီအေစာင့္တပ္မ်ား အျမဲ တန္းတပ္စဲြ ထားခြင့္ရရိွကာ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံမွစစ္သားမ်ားလာေရာက္အားျဖည့္ၾကေလသည္။ စစ္တပ္အရာရိွမ်ားမွာ နယ္ ေျမသစ္ မ်ားစြန္႔စားရွာေဖြျခင္း၊ ခံတပ္မ်ားတည္ေဆာက္ျခင္း၊ သံေရးတမန္ေရး ကုန္သြယ္ေရးကိစၥမ်ားကိုေဆာင္ရြက္ သကဲ့သို႔ တိုင္းရင္းသားတုိ႔ႏွင့္ျဖစ္ပြါးသည့္စစ္ပဲြမ်ားတြင္လည္းပါဝင္တိုက္ခိုက္ခဲ့ၾကေလသည္။
ကုန္သြယ္ေရးႏွင့္ စူးစမ္းရွာေဖြျခင္းမ်ား
၁၆၄၄ ခုႏွစ္တြင္ ကိုလ္ဘတ္သည္ ကုမၸဏီတစ္ခုကိုထူေထာင္ျပန္သည္။ အေနာက္အိႏိၵယ ကုမၸဏီဟုအမည္တြင္ သည္။ ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ သားေမြးလုပ္ငန္းကို လက္ဝါးႀကီးအုပ္ရန္ျဖစ္၏။ စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ဝွမ္းတြင္ အေျခစိုက္ေနထိုင္မႈ မ်ားတိုးတက္မ်ားျပားလာသည္ႏွင့္အမ်ွ သားေမြးကုန္သြယ္လုပ္ငန္းသည္လည္း အေနာက္ဖက္ႏွင့္ ေျမာက္ဘက္ဆီသို႔ ေျပာင္းေရြ႕သြားေလသည္။ ၁၆၇၀ ခုႏွစ္ေနာက္ပိုင္းတြင္ သားေမြးကုန္သြယ္ေရးေလာကတြင္ ယွဥ္ၿပိဳင္သူအသစ္တဦး ေပၚလာေလရာ ထိုသူမွာ အဂၤလိပ္တို႔၏ ( Hudson Bay Company ) ဟဒ္ဆန္ပင္လယ္ေကြ႔ကုမၸဏီျဖစ္ေလသည္။ ထုိႏွစ္က အဂၤလန္ ဘုရင္ ဒုတိယေျမာက္ခ်ားလ္စ္က လန္ဒန္မွ စီးပြါးေရးအုပ္စုတစ္စုကို ဟဒ္ဆန္ေဒသရိွသားေမြး ေရာင္းဝယ္မႈကုိ လက္ဝါး ႀကီးအုပ္ခြင့္ေပးခဲ့ေလသည္။ သို႔ေသာ္လည္း မြန္ထရီယယ္ရိွ သားေမြးကုန္သည္မ်ားက သူတုိ႔ ကုိေကာင္းစြာယွဥ္ၿပိဳင္ႏိႈင္ခဲ့ ၾကသည္။ မြန္ထရီယယ္ကုန္သည္မ်ားက သားေမြးကုန္သြယ္လုပ္ငန္းကို စူးစမ္းရွာေဖြျခင္း လုပ္ငန္းႏွင့္ သာသနာ ျပဳလုပ္ငန္းတုိ႔ျဖင့္ ေပါင္းစပ္လုပ္ကိုင္ၾကေလသည္။ လူဝီ ဂိ်ဳးလိယက္ႏွင့္ ဖာသာ ဂ်က္ေကးမားကက္ ( Louis Joliet and Father Jacques Marquette ) တို႔သည္ မစၥစ္ပီျမစ္ဝွမ္းကိုရွာေဖြေတြ႔ရိွခဲ့ၾကၿပီး ရီနီ-ေရာဘတ္ ကဘဲလ္လီယာ၊ ဆီေယာ္ ဒီ လာေဆးလ္ ( Rene’- Robert Cavelier, Sieur de La Salle ) မွာ ၁၆၈၂ ခုႏွစ္တြင္ မကၠဆီကိုပင္လယ္ေကြ႔သို႔ ေရာက္ခဲ့ေလသည္။
ကိုလိုနီနယ္သစ္၏ ဘာသာေရး
ရုိမင္ကက္သလစ္ေက်ာင္းေတာ္သည္ ကိုလိုနိီလူ႔အဖဲြ႔အစည္းတြင္ ၾသဇာႀကီးလွေပသည္။ ျပင္သစ္တြင္ ထိုအ ခိ်န္က ပရိုတက္စတင့္ဘာသာဝင္အမ်ားအျပားရိွေသာ္လည္း တရားဝင္ဘာသာမွာ ရိုမင္ကက္သလစ္ဘာသာျဖစ္ၿပီး ျပင္ သစ္တုိိ႔က ေျမာက္အေမရိကတြင္ ျပန္႔ပြါးေစလိုေသာခရစ္ယန္အယူဝါဒလည္းျဖစ္ေပသည္။ သို႔ျဖင့္ ျပင္သစ္ျပည္သစ္ ျႏဴးဖရန္႔စ္တြင္ ပရိုတက္စတင့္ခရစ္ယန္အယူဝါဒမွာ အေျခမစိုက္ႏိုိင္ေစရန္ တားဆီးပိတ္ပင္ျခင္းခံရလ်က္ ရိုမင္ကက္သ လစ္အယူဝါဒကသာ တည္ရိွခြင့္ ျပန္႔ပြါးခြင့္ ရေနေပေတာ့သည္။
ေျမယာပိုင္ဆုိင္ခြင့္
ျပင္သစ္ျပည္သစ္ ျႏဴးဖရန္႔စ္တြင္ စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ဝွမ္းႏွင့္ အနီးအနားျမစ္လက္တက္မ်ားတဝိုက္ရိွေျမယာမ်ားကို လယ္သမားမ်ားက ခုတ္ထြင္ရွင္းလင္းစိုက္ပ်ိဳးလာႏို္င္သည္ႏွင့္အမ်ွ ေက်းလက္ေဒသလူ႔အဖဲြ႔အစည္းသည္လည္းႀကီး ထြားလာ ေလသည္။ ထုိလယ္သမားမ်ားမွာ ဆိျႏဴရီယယ္ စနစ္ေခၚ ေျမရွင္စနစ္ျဖင့္စိုက္ပ်ိဳးလုပ္ကိုင္ၾကရျခင္းျဖစ္သည္။ ဆိျႏဴးယား ေခၚေျမပိုင္ရွင္ႀကီးက လယ္ယာေျမအမ်ားအျပားကို လုပ္ပိုင္ခြင့္ဂရံရရိွထားၾကၿပီး၊ ၎တို႔ကတဆင့္ လယ္သ မား မိသားစုအမ်ားအျပားကို လယ္ယာေျမအငွါးျပန္ခ်ထားသည့္စနစ္ျဖစ္သည္။ လယ္ယာငွါးခအျဖစ္ ႏွစ္စဥ္ထြက္ရိွေသာ လယ္ယာထြက္ကုန္ကိုျဖစ္ေစ၊ လုပ္အားကိုျဖစ္ေစ၊ တခါတရံေငြသားကိုျဖစ္ေစ ျပန္လည္ေပးဆပ္ၾကရသည္။ ျပင္သစ္ ျပည္သစ္ ျႏဴးဖရန္႔စ္၏ လယ္သမားမ်ားေနထုိင္ရာအရပ္မွာ ပင္လယ္မွ မိုင္ရာေပါင္းမ်ားစြာေဝးကြာလွသည္ျဖစ္၍ တင္ပို႔ ေရာင္းခ်စရာ ေဈးကြက္မ်ားမရိွေသာေၾကာင့္ ေရာင္းခ်ရန္ထက္ ၎တို႔စားေသာက္ရန္အတြက္သာ အဓိကထား စိုက္ပ်ိဳး ၾကေလသည္။ ထုိအခိ်န္က ျႏဴးဖရန္႔စ္ရိွ လယ္သမားမ်ားမွာ ပံုမွန္ပညာေရးကို သင္ၾကားခြင့္မရၾကေသာ္လည္း ေနထိုင္မႈ
ဘဝတြင္ကား ျပင္သစ္ျပည္ရိွလယ္သမားအမ်ားစုထက္သာလြန္ေကာင္းမြန္စြာေနႏိုင္ၾကေလသည္။ ဆိျႏဴရီယယ္ ေျမရွင္ စနစ္မွ ေျမပိုင္ရွင္မ်ားမွာ မ်ားေသာအားျဖင့္ဝင္ေငြအနဲငယ္သာရိွၾကၿပီး ဂုဏ္သေရရိွ မင္းစိုုးရာဇာ အတန္းလည္းမဝင္ေခ်။ သို႔ေသာ္လည္း ေျမယာပိုင္ဆုိင္ျခင္းမွာ ကိုလုိနီလူ႔အဖဲြ႔အစည္း၏ လူ႔မလိုင္အထက္တန္းလႊာတြင္ကား ဂုဏ္သိကၡာတရပ္ ျဖစ္ေပသည္။
ျပင္သစ္ႏွင့္ အဂၤလိပ္တို႔၏ ၿပိဳင္ဆုိင္မႈမ်ား
၁၆၈၀ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္ျပည္သစ္ ျႏဴးဖရန္႔စ္သည္ အီရိုေကြးတို႔ႏွင့္ စစ္ျဖစ္ျပန္ေလသည္။ တစိတ္တပိုင္းအား ျဖင့္ကား သားေမြးကုန္သြယ္ေရးေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ္လည္း ျပင္သစ္ျပည္မႏွင့္ အဂၤလန္တို႔အၾကားျဖစ္ပြါးေသာစစ္ပဲြ၏ ဂယက္ေၾကာင့္လည္းျဖစ္ေလသည္။ ဝီလီယံဘုရင့္စစ္ပဲြ ( ၁၆၈၉-၁၆၉၇)တြင္ အဂၤလိပ္ႏွင့္ ၎တို႔၏မဟာမိတ္ အိီရိုေကြး တို႔က စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ဝွမ္းရိွ အေျခခ်ေဒသမ်ားကိုတုိက္ခိုက္ၾကေသာ္လည္း အျမဲတန္းအေျခစိုက္တပ္စဲြထားေသာျပင္ သစ္တပ္မ်ားက ေကာင္းစြာတံု႔ျပန္တုိက္ခိုက္ႏိုင္ေလသည္။ ဆယ္စုႏွစ္တခုမ်ွ ေပ်ာက္က်ားစစ္ပဲြမ်ားဆင္ႏႊဲတုိက္ခိုက္ၾက ၿပီးေနာက္ ၁၆၉၇ ခုႏွစ္တြင္ ရစ္စ္ဝစ္ စစ္ေျပၿငိမ္းေရးစာခ်ဳပ္ကိုခ်ဳပ္ဆုိလ်က္ စစ္ပဲြမတိုင္မွီကပိုင္ဆုိင္ခဲ့ၾကသည့္ႏွစ္ဘက္ နယ္ေျမမ်ားကို ျပန္လည္အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ၾကသည္။ စစ္ပဲြအတြင္း အကားဒီးယားေဒသကို အဂၤလိပ္က သိမ္းယူႏုိင္ေသာ္ လည္း ျပင္သစ္တုိ႔အားျပန္လည္ေပးအပ္ခဲ့ရေလသည္။ ၁၇၀၁ ခုႏွစ္တြင္ အီရိုေကြး တုိ႔သည္ ျႏဴးဖရန္႔စ္ႏွင့္ ဘက္ေပါင္းစံု ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ရယူလ်က္ ေနာင္အနာဂါတ္ ျပင္သစ္-အဂၤလိပ္ ပဋိပကၡမ်ားတြင္ ၾကားေနေရးကို ကတိေပးေလသည္။
၁၇၀၂ ခုႏွစ္တြင္ ျပင္သစ္ႏွင့္ ဂရိတ္ၿဗိတိန္ ( အဂၤလန္၏ေခါင္းေဆာင္မႈေအာက္တြင္ ၃ ႏိုင္ငံပါဝင္ဖဲြ႔စည္းထား သည္။) တုိ႔အၾကား အန္းဘုရင္မ၏စစ္ပဲြ ( Queen Anne’s War ) ဟုေခၚတြင္ေသာ စစ္ျဖစ္ျပန္ေလသည္။ စစ္ရံႈးေသာ ျပင္သစ္တို႔သည္ အူးထရက္ခ်္ စာခ်ဳပ္အရ နယူးေဖါင္လန္းေဒသေျမာက္ပိုင္းတြင္ ရာသိီလိုက္ငါးဖမ္းခြင့္ကို ဆက္လက္ ရရိွေသာ္လည္း နယ္ေျမေဒသကိုကား အဂၤလန္သို႔ေပးလိုက္ရသည့္အျပင္ ဟဒ္ဆန္ပင္လယ္ေကြ႔ပုိင္ဆုိင္မႈကို လည္း စြန္႔လႊတ္ ရေလသည္။ ထုိ႔ျပင္ အကားဒီးယား ကုန္းေျမမႀကီးကိုလည္း ၿဗိတိန္သို႔လဲႊအပ္ရေလေတာ့သည္။
ၿငိမ္းၿငိမ္းခ်မ္းခ်မ္းေနထုိင္ရေသာ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားအတြင္း ျႏဴးဖရန္႔စ္သည္ ဆက္လက္ခ်မ္းသာၾကြယ္ဝၿပီး လူဦးေရအား ျဖင့္လည္း ၁၇၁၃ ခုႏွစ္တြင္ ၁၈၀၀၀ ရိွရာမွ ၁၇၃၇ ခုႏွစ္တြင္ ၄၀၀၀၀ အထိ၎၊ ၁၇၅၅ ခုႏွစ္တြင္ ၅၅၀၀၀ အထိ၎၊ တိုးပြါးလာခဲ့ေပသည္။ ဤလူဦးေရတြင္အမ်ားစုမွာ ျႏဴးဖရန္႔စ္၏ အခ်က္အျခာေဒသျဖစ္သည့္ စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ဝွမ္းတဝိုက္ ေရွးကတည္းက လယ္ယာလုပ္ငန္းျဖင့္အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းကာ အေျခစိုက္ေနထုိင္ခဲ့ၾကေသာ အုပ္စုဝင္မ်ားျဖစ္ၾက ေပသည္။
သားေမြးကုန္သြယ္ေရး
သားေမြးကုန္သြယ္ေရးစခန္းမ်ားမွာ တိုက္တေလ်ွာက္ တသီတတန္းဆက္တိုက္တည္ရိွေနၾကသလို အေနာက္အ ရပ္သို႔ ျဖန္႔က်က္ႀကီးထြားလာခဲ့သည့္ ဧရာမ သားေမြးေဈးကြက္စုကိုလည္း မြန္ထရီယယ္ကုန္သည္မ်ားက ဆက္လက္ ထိန္းခ်ဳပ္ထားႏိုင္ခဲ့သည္။ ျပင္သစ္မ်ားက သားေမြးကုန္သြယ္ေရးလုပ္ငန္းကို အဂၤလိပ္ ဟဒ္ဆန္ပင္လယ္ေအာ္ ကုမၸဏီ ( Hudson’s Bay Company (HBC) ႏွင့္ မတူဘဲ တမူထူးျခားစြာခ်ဥ္းကပ္သည္။ ျပင္သစ္မ်ားက ေတာလက္ေက်းရြာမ်ား အထိဆင္း၍ သားေမြးမ်ားကို လက္လီလိုက္လံဝယ္ယူသည့္အခိ်န္တြင္ HBC က တိုင္းရင္းသား သားေမြးေရာင္းခ်သူမ်ား ကုိ သေဘၤာဆိပ္မ်ားရိွ သားေမြးဝယ္ယူေရးစခန္းမ်ားသို႔ လာေရာက္ေရာင္းခ်ရန္ ဆဲြေဆာင္သည္။ HBC က သင့္တင့္ ေသာ အျမတ္အစြန္းရရိွသည္မွန္ေသာ္လည္း တခါတရံတြင္ အထက္အညာရိွ မြန္ထရိီယယ္ကုန္သည္မ်ားက ၾကားျဖတ္
ဝယ္ယူသြားျခင္းကို၎၊ အေကာင္းဆံုးသားေမြးမ်ားကို လက္ဦးမႈရယူဝယ္သြားျခင္းကို၎ ခံရေပသည္။ ျပင္သစ္သားေမြး ကုန္သြယ္ေရးလုပ္ငန္းမွာ စစ္တပ္အရာရိွ ပီးရဲ ေဂၚလ္တီယား ဒီ ဗားရင့္နီးစ္ ႏွင့္သူ႔သားမ်ားက အေနာက္ဖက္သို႔ တိုးခ်ဲ႕ ျခင္းျဖင့္က်ယ္ျပန္႔ခဲ့သည္။ သူတို႔သည္ ၁၇၃၀ ႏွင့္ ၁၇၄၀ ခုႏွစ္မ်ားအတြင္းတြင္ ယခုအေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၏ ေရာ့ကီးေမာင္းတိန္း ေဒသအနီး သို႔တုိင္ေအာင္ စြန္႔စားသြားလာခ့ဲၿပီး သားေမြးကုန္သြယ္ေရးစခန္းမ်ားဖြင့္လွစ္ ထူေထာင္ ခဲ့ၾကသည္။ သူတို႔ ေနာက္သို႔လုိက္ခဲ့ေသာ သားေမြးကုန္သည္မ်ားမွာ ဆာစကက္ခ်္ဝမ္ ႏွင့္ မစ္ဆူရီျမစ္ဝွမ္းေဒသ တေလ်ွာက္ လမ္းေၾကာင္း မ်ားေဖါက္ထြင္ခဲ့ၾကသည္။ ကုန္သြယ္ဆက္ဆံေရးကိုအေျခခံ၍ အေနာက္ဖက္ေဒသရိွ တုိင္းရင္းသားမ်ားႏွင့္ မဟာမိတ္မ်ားဖဲြ႔ႏိုင္ၾကျခင္းအားျဖင့္ ျပင္သစ္စစ္သားမ်ား၊ ကုန္သည္မ်ား ႏွင့္ သာသနာျပဳမ်ား တို႔မွာ တိုက္တေလ်ွာက္ ႏိုင္းယွဥ္ခ်က္ အားျဖင့္ပိုမိုလြယ္ကူစြာလႈပ္ရွားသြားလာႏိုင္ေပသည္။ သို႔ေသာ္လည္း ေဒသခံ တိုင္းရင္းသားတို႔က သားေကာင္ဖမ္းဆီး၊ သားေမြးအေရဆုတ္ေရာင္းၾကၿပီး ဥေရာပ ဦးထုတ္လုပ္ငန္းရွင္မ်ားက ကုန္ေခ်ာ အျဖစ္ထုတ္လုပ္ ေရာင္းခ်သည့္ ဤလုပ္ငန္းက မည္သည့္အခါကမ်ွ ျပင္သစ္ကိုလိုနီနယ္သား ရာဂဏန္းအခိ်ဳ႕ေလာက္ ထက္ပို၍ အလုပ္မေပးႏိုင္ခဲ့ေပ။
ျပင္သစ္-အင္ဒီးယန္း စစ္ပဲြ
ျပင္သစ္ႏွင့္ အင္ဒီးယန္းတို႔စစ္ပဲြျဖစ္ပြါးလာေသာအခါ ၿဗိတိန္သည္ျပင္သစ္ကိုိုလိုနိီမ်ားအေပၚ ျပင္းျပင္းထန္ထန္တရ စပ္တိုက္ခိုက္ေလသည္။ ကိုလိုနီ ၁၃ နယ္ ( ၁၇၇၆ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုစတင္ဖဲြ႔စည္းလာမည့္ အဂၤလိပ္ ကိုလိုနီ ၁၃ နယ္- နယူးဟမ့္ရိႈင္းယား၊ မက္ဆာခ်ဴးဆက္၊ ရုဒ္အိုင္းလင္း၊ ကြန္နက္တီကက္၊ နယူးေယာက္၊ နယူးဂ်ာဆီ၊ ပင္ဆစ္္လ္ေဗးလ္နီးယား၊ ဒဲလာဝဲယား၊ ေမရီလန္း၊ ဗာဂ်ီးနီးယား၊ ေနာ့ကာရုိလိုင္းနား၊ ေဆာက္ရိုလိုင္းနား ႏွင့္ ေဂ်ာ္ဂ်ီယာ) မွ ကုန္သည္မ်ားက အုိဟုိင္းယိုး လြင္ျပင္ေဒသတြင္ အေျခစိုက္ရန္ႀကိဳးပမ္းရာမွ ျပႆနာစတင္ျခင္းျဖစ္သည္။ ၿဗိတိသ်ွ တုိ႔၏ ဤနယ္ပယ္ခ်ဲ႕ထြင္မႈက လူဝီဇီယားနားနယ္ႏွင့္ က်န္ေသာ ျႏဴးဖရန္႔စ္ အၾကားဆက္သြယ္ေရးလမ္းေၾကာင္းမ်ားကို သာမက အတၱလန္တစ္သမုဒၵရာကမ္းေျခရိွ ျပင္သစ္ကိုပါ ၿခိမ္းေျခာက္ေလသည္။ ၁၇၅၅ ခုႏွစ္တြင္ ၿဗိတိန္သည္ အကားဒီးယန္း ၇၀၀၀ ခန္႔ကို စုစည္းကာ ဇြတ္အတင္းအဓမၼေနရာေရႊ႕ေျပာင္းေစျခင္းျဖင့္ ႏိုဗာစကိုးရွား၏ ရာစုႏွစ္တခုမ်ွ သက္တန္းရိွေသာ အကာဒီးယန္းလူ႔အဖဲြ႔အစည္းကိုဖ်က္ဆီးပစ္လိုက္ေလသည္။
အကားဒီးယန္းတို႔၏ ေဒသမ်ားကို ျႏဴးအဂၤလန္ ( ယခုအခါ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုအေရွ႕ေျမာက္ေဒသျပည္နယ္ မ်ား- မိန္းျပည္နယ္၊ နယူးဟမ့္ပ္ရိႈင္းယား၊ ဗားေမာင့္၊ မက္ဆာခ်ဴးဆက္၊ ရုဒ္အိုင္းလင္းႏွင့္ ကြန္နက္တိကတ္) မွလူမ်ားျဖင့္ အစားထုိးဝင္ေရာက္ေစကာ ထိုေဒသရိွ အကားဒီးယန္းတို႔ ေကာင္းစြာတမံတုတ္ျပဳျပင္ထားေသာ ေျမယာမ်ားကိုသိမ္း ပုိက္ၾကေလသည္။ ေနရာေျပာင္းေရႊ႕ခံၾကရေသာ အကားဒီးယန္းတခိ်ဳ႕မွာ ျပင္သစ္ျပည္မသို႔၎၊ အခိ်ဳ႕မွာ လူဝီဇီယားနား သို႔၎ ေမာင္းထုတ္ခံၾကရသည္။
ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာၾကာရွည္သည့္ စစ္ပဲြတြင္ အေတြ႕အႀကံဳရင့္က်က္သည့္ ျပင္သစ္စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ေမာင့္ခဲလ္မွ မူးမတ္ ( Marquis of Montcalm ) က ၿဗိတိသ်ွတပ္မ်ား၏ ကုန္က်စားရိတ္ ႀကီးမားၿပီး ျပင္းထန္ေသာထိုးစစ္ကို ရင္ဆုိင္တုိက္ခဲ့ သည္။ ထုိသို႔ေသာ ကမာၻ႔လံုးခီ်စစ္ပဲြတြင္ ၿဗိတိန္တပ္မေတာ္၏ ၇ ပံု ၁ ပံုမ်ွအင္အားရိွေသာ တပ္သား ၂၀၀၀၀ ေက်ာ္ ကို တိုင္းရင္းသားမဟာမိတ္မ်ား၊ ျပည္သူ႔စစ္မ်ား၏ အကူအညီအေထာက္အပံ့ႏွင့္ အင္အားေထာင္ဂဏန္းအခိ်ဳ႕သာရိွ သည့္ျပင္သစ္တပ္မ်ားႏွင့္ ရင္ဆုိင္ရန္ ေစလႊတ္ခဲ့ေလသည္။
၁၇၅၈ ခုႏွစ္တြင္ လူးဝစ္ဘာ့ဂ္ကို အဂၤလိပ္တို႔ကသိမ္းပိုက္ၿပီး ၎ေဒသမွလူမ်ားကိုျပင္သစ္သို႕ ျပန္ပို႔ပစ္သည္။ ၁၇၅၉ ခုႏွစ္တြင္ စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ဝွမ္းအခ်က္အျခာေဒသသို႔ ၿဗိတိသ်ွတပ္မေတာ္ ၃ ခုကိုေစလႊတ္ခဲ့ျပန္ကာ တေႏြရာသီ လံုး ကိြဘက္ၿမိဳ႕ကိုဝိုင္းရံထားၿပီးေနာက္ ၿဗိတိသ်ွလူငယ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဂိ်မ္းစ္ ဝုလ္ဖ္ ( James Wolfe ) သည္ ေအဗရာဟင္ လြင္ျပင္ တိုက္ပဲြကိုအႏုိင္တိုက္ၿပီး ကိြဘက္ၿမဳိ႕ကိုသိမ္းႏိုင္ခဲ့သည္။ ေနာက္ႏွစ္ ေႏြရာသီတြင္ မြန္ထရီယယ္ၿမိဳ႕ကိုပါ သိမ္းပိုက္ႏိုင္ခဲ့သျဖင့္ ျပင္သစ္ျပည္သစ္ ျႏဴးဖရန္႕စ္ တခုလံုးသည္ ၿဗိတိသ်ွတို႔၏လက္ေအာက္သို႔က်ေရာက္သြားေလ ေတာ့သည္။
ၿဗိတိိသ်ွ ေျမာက္အေမရိက
၁၇၆၃ ခုႏွစ္က ခ်ဳပ္ဆုိေသာ ပဲရစ္ စာခ်ဳပ္အရ အေျခခ်ေနထိုင္သူ ၆၅,၀၀၀ ( အေနာက္ပိုင္း လူဝီဇီယားနားမွ အပ) ရိွေသာ ျပည္သစ္ျပည္သစ္ ျႏဴးဖရန္စ့္ကို ၿဗိတိန္ သို႔လဲႊအပ္ေပးလိုက္ရေလသည္။ ထုိအခိ်န္မွစတင္ကာ ယခုေခတ္ ကေနဒါဟုေခၚဆုိေသာ ေဒသမွာ ၿဗိတိသ်ွကိုလိုနီမ်ားျဖစ္ၾကသည့္ ကိြဗက္၊ ႏိုဘာစကိုးရွား၊ နယူးေဖါင္းလန္း ႏွင့္ ရူးပတ္ ၏ နယ္ေျမ ( Rupert’s Land)တို႔ ပါဝင္ၾကသည္။ ကြိဗက္ မွာ ကေနဒါ ကိုလုိနီ၏ အမည္သစ္ျဖစ္ေလသည္။ ထိုေဒသမွာ လာဗေရဒါမွ မစ္ဆူရီးျမစ္ဝွမ္း အထိတိုင္က်ယ္ျပန္႔ခဲ့ေသာ္လည္း ယခုအခါတြင္ကား ေအာက္ပိုင္းစိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ဝွမ္း အျဖစ္သာက်န္ေပေတာ့သည္။ ႏုိဘာစကိုးရွားမွာ အကာဒီးယားဟုထင္ရွားခဲ့ေသာေဒသႏွင့္ အီလိီ ရိြဳင္ရယ္ေဒသတို႔ပါဝင္ ၾကၿပီး နယူးေဖါင္လန္းေဒသထဲတြင္ လာဗေရဒါ ပါဝင္ေလသည္။ ရူးပတ္ ေဒသ ( Rupert’s Land ) ဆုိသည္ကား ဟဒ္ ဆန္ ပင္လယ္ေကြ႔၏ ျမစ္ညွာ ေရေဝေရလဲေဒသၾကီးျဖစ္ၿပီး ဟဒ္ဆန္ပင္လယ္ေကြ႔ကုမၸဏီ၏ ဆက္လက္ လက္ဝါးႀကီး အုပ္ထားျခင္းကိုခံရေလသည္။
ၿဗိတိသ်ွ အုပ္စုိးမႈကုိ တည္ေဆာက္ျခင္း
ျႏဴးဖရန္႔စ္ ကိုၿဗိတိသ်ွတို႔ေအာင္ႏိုင္ၿပီးသည့္အခါ ထိုေဒသတြင္ ပရိုတက္စတင့္ ဘာသာဝင္မ်ားအတြက္သာ တံခါးဖြင့္ ထားသည့္ ကိုလိုနီလူ႔အဖဲြ႔အစည္းကို တည္ေထာင္ၾကလိမ့္မည္ဟု ေမ်ွာ္လင္ခဲ့့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္လည္း စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး မႈး မ်ားျဖစ္ၾကသည့္ ဂ်ိမ္းမေရး ( James Murray) ႏွင့္ ဂိုင္းကာလက္တန္ ( Guy Carleton ) တို႔က ထိုေပၚလစီအလုပ္ မျဖစ္ပံုကို သေဘာေပါက္ခဲ့ၾကသည္။ ၁၇၇၄ ခုႏွစ္တြင္ ကြြိဘက္ အက္ဥပေဒအရ၊ ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ ျခင္းမဟုတ္ သည့္ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးအဖဲြ႔ျဖင့္ အုပ္ခ်ဳပ္ျခင္းကို ဆက္လက္ထိန္းသိမ္းထားရန္သေဘာတူေလသည္။ ကိြဘက္အက္ဥပေဒဆုိ သည္မွာ ျပင္သစ္တရားမဥပေဒေဟာင္းႏွင့္ ရိုမင္ကက္သလစ္ဘုန္းေတာ္ႀကီးမ်ားကို ဆယ္ပံုတစ္ပံု အခြန္ ေပးေဆာင္ ရျခင္းအပါအဝင္ ရိုမင္ကက္သလစ္ေက်ာင္းေတာ္ကို အသိအမွတ္ျပဳသည့္ ေျမရွင္ပေဒႆရာဇ္စနစ္တို႔တြင္ အေျချပဳ ထားျခင္းျဖစ္ေလသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ကိြဘက္အက္ဥပေဒက ၿပိဳက်ပ်က္စီးေနေသာ ျပင္သစ္ကြိဘက္နယ္ကို ၎၏ အဓိက ေခါင္းေဆာင္မ်ားျဖစ္ၾကသည့္ ေျမရွင္မ်ားႏွင့္ ေက်ာင္းေတာ္ကို ၿဗိတိသ်ွအုပ္ခ်ဳပ္ေရးႏွင့္ ျပန္လည္အေစးကပ္ေစရန္ ေဆာင္ၾကဥ္းေပးႏိုင္ခဲ့ျခင္းျဖင့္ ထိန္းႏိုင္ခဲ့ေလသည္။ ထုိ႔ျပင္ ကြိဘက္အက္ဥပေဒအရ အင္ဒီးယန္းမ်ားအတြက္ အရန္ အျဖစ္ သတ္မွတ္ေပးထားခဲ့သည့္ ေျမမ်ားတြင္ပါဝင္သည့္ မစၥစ္ပီျမစ္ႏွင့္ အုိဟုိင္းရိုးျမစ္မ်ားအၾကားရိွ ေဒသမ်ားကိုလည္း ကြိဘက္သို႔ ျပန္လည္လဲႊေပးေလသည္။
သီအုိရီအရ ေျမာက္ပိုင္းေဒသရိွ ကိုလိုနီေဒသ အားလံုးမွာ ၿဗိတိသ်ွကိြဘက္ဘုရင္ခံခ်ဳပ္လက္ေအာက္တြင္ရိွေပ သည္။ သို႔ေသာ္လက္ေတြ႔အားျဖင့္ ၎တို႔အၾကားအဆက္အသြယ္အနည္းအက်ဥ္းသာရိွသည္ကိုေတြ႔ရသည္။ ကိုလိုနီ တခုခ်င္းစီသည္ တျခားေသာကိုလိုနီမ်ားႏွင့္သီးျခားလြတ္လပ္စြာ ဖံြ႔ၿဖိဳးတိုးတက္ေနသည္။ နယူးေဖါင္းလန္းေဒသတြင္ အဂၤလိပ္ႏွင့္ အိုင္းရစ္အေျခခ်မႈမ်ားသည္ ၁၈ ရာစုတေလ်ွာက္ ႀကီးထြားတိုးတက္လာသည္။ ရာစုႏွစ္အကုန္တြင္ အဂၤ လန္မွ ငါးဖမ္းသေဘၤာအုပ္စုမ်ားထက္ နယူးေဖါင္းလန္းေဒသသားမ်ားက ေကာ့မ်ားကိုပိုမိုဖမ္းဆီးႏိုင္ၾကၿပီး ဥေရာပႏွင့္ ကာရစ္ဘီယန္ေဒသ သို႔တင္ပို႔ေရာင္းခ်ႏိုင္ခဲ့ၾကေလသည္။
ႏို္ဘာစကိုးရွား ေဒသသည္ နယူးအဂၤလန္ႏွင့္ ၿဗိတိ္န္တို႔မွ အေျခခ်ေနထိုင္သူ အနဲငယ္မ်ွကိုသာ ဆဲြေဆာင္ႏိုင္ခဲ့ ေသာ္လည္း ထုိေဒသ၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ ဟယ္လီဖက္စ္ (Halifax) မွာ သေဘၤာဆိပ္တစ္ခုအျဖစ္၎၊ စစ္ေရးအေျခစိုက္စခန္း တစ္ခုအျဖစ္ပါ အေရးပါေသာၿမိဳ႕တၿမိဳ႕ျဖစ္ေလသည္။ ဟယ္လီဖက္စ္ သည္ ယခုကေနဒါ၏ ပထမဆံုးေသာသတင္းစာကို ၁၇၅၂ ခုႏွစ္တြင္၎၊ ပထမဆံုးေသာအေရြးေကာက္ခံ လႊတ္ေတာ္ကို ၁၇၅၈ ခုႏွစ္တြင္၎ တည္ေထာင္ခဲ့ရာေဒသျဖစ္ ေပသည္။
ကိြဘက္တြင္ လူဦးေရမွာတိုးတက္မ်ားျပားလာသလို၊ ကုန္သြယ္ေရးမွာလည္း ပိုမိုထြန္းကားႀကီးမားလာသည္။ ထို႔ျပင္ ေက်းလက္ေဒသမွာလည္း တိုးတက္ႀကီးပြါးလာသည္။ သို႔ေသာ္ ျပင္သစ္စကားေျပာေသာလူအဖဲြ႔အစည္း၊ အထူး သျဖင့္ ေက်းလက္္ေဒသလူ႔အဖဲြ႔အစည္းသည္ ျပင္သစ္အုပ္စိုးစဥ္ကကဲ့သို႔ပင္ အေျပာင္းအလဲမ်ားစြာမရိွလွေခ်။ ထုိေဒသ မ်ားတြင္ စာသင္ေက်ာင္းအနဲသာရိွၿပီး လူအမ်ားစုမွာ စာေရးစာဖတ္မတတ္ၾကေခ်။ အဂၤလိပ္စကားေျပာေသာ လူမ်ားမွာ မ်ားေသာအားျဖင့္ ကုန္သြယ္ေရးလုပ္ငန္းမ်ာလုပ္ကိုင္သူ၊ အစိုးရအလုပ္တြင္ဝင္ေရာက္လုပ္ကုိင္သူမ်ားႏွင့္ ၿမိဳ႕ေစာင့္တပ္ သားမ်ားမွာ အမ်ားအားျဖင့္ ၿမိဳ႕မ်ားေပၚတြင္သာေနထိုင္ၾကေလသည္။
အေမရိကန္ေတာ္လွန္ေရး
ျပင္သစ္ၿခိမ္းေျခာက္မႈကို ဖယ္ရွားႏိုင္လိုက္ျခင္းက ၿဗိတိသ်ွတို႔၏စစ္ေရးအေစာင့္အေရွာက္လုိအပ္ခ်က္ကိုလည္း ဖယ္ရွားရာက်ေပရာ ကိုလိုနီ ၁၃ နယ္မွာ ၿဗိတိန္ႏွင့္နီးကပ္စြာဆက္ဆံျခင္းမျပဳဘဲေနခဲ့ၾကေလသည္။ ျႏဴးဖရန္စ့္ကို သိမ္း ပိုက္မႈ ၁၅ ႏွစ္ၾကာၿပီးေနာက္ ဤကိုလိုနီမ်ားသည္ ၿဗိတိသ်ွအုပ္စုိးမႈကိုေတာ္လွန္ရန္ လက္နက္ကိုင္စဲြခဲ့ၾကျခင္းျဖင့္ အေမ ရိကန္ေတာ္လွန္ေရးစတင္ခဲ့ေလသည္။ ၁၇၅၅ ခုႏွစ္တြင္ အေမရိကန္တပ္မ်ားသည္ ႏိုဘာစကိုးရွား ကိုဒရစပ္အျပင္းအ ထန္တိုက္ခိုက္ၿပီးေနာက္ ကိြဘက္ကိုသိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ၿဗိတိသ်ွတို႔ႏွင့္ အဆက္အသြယ္ပိုမိုေကာင္းေသာ ႏိုဘာ စကိုးရွန္းတို႔၏ ေထာက္ခံမႈကုိမရေပ။ ထုိ႔ေၾကာင့္ အေမရိကန္တို႔သည္ မြန္ထရီယယ္ကို သိမ္းယူၿပီး ကြိဘက္ၿမိဳ႕ကို ၁၇၇၅ ခုႏွစ္မွ ၁၇၇၆ ခုႏွစ္တုိင္ဝန္းရံ ပိတ္ဆုိ႔ထားႏို္င္ခဲ့ေသာ္လည္း အကူအညိီအနဲငယ္သာရသျဖင့္ ၁၇၇၆ ႏွစ္ဦးပိုင္း တြင္ ၿဗိတိသ်ွတပ္မ်ား၏ ေမာင္းႏွင့္ထုတ္ျခင္းကိုခံရေလသည္။ ေနာက္ပိုင္းစစ္ပဲြကာလမ်ားတြင္ ၿဗိတိန္သည္ ေျမာက္ပိုင္း ကိုုလိုနီမ်ားရိွ ခံတပ္မ်ားႏွင့္ သေဘၤာဆိပ္မ်ားကို အေျခစိုက္စခန္းမ်ားအျဖစ္အသံုးျပဳလ်က္ အေမရိကန္မ်ားကိုစစ္ဆင္ႏႊဲခဲ့ ေလသည္။
အေမရိကန္ ေတာ္လွန္ေရးက ေျမာက္အေမရိကတိုက္တြင္ တိုင္းျပည္တျပည္မက ႏွစ္ျပည္ကုိပင္ဖန္တီးခဲ့ေလ ေတာ့သည္။ အေၾကာင္းမွာ ၁၇၈၃ ခုႏွစ္က အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုလြတ္လပ္ေရးရေလေသာအခါ ေျမာက္အေမရိက ၏ ေျမာက္ပိုင္းေဒသ၊ အနာဂါတ္ကေနဒါမွာ ၿဗိတိသ်ွအင္ပါယာအတြင္းက်န္ေနရစ္ေပေတာ့သည္။
ထုိ႔ေနာက္တြင္ကား ခ်က္ျခင္းလိုလိုပင္ အေမရိကန္တို႔၏ ကိုလိုနီ ၁၃ နယ္မွၿဗိတိသ်ွလိုလားသူမ်ားသည္ ေျမာက္ ပိုင္းအေမရိက (ယခုကေနဒါ)သို႔ ဒုကၡသည္မ်ားအျဖစ္ျဖင့္ ဝင္ေရာက္လာၾကေလရာ လူေပါင္း ၄၀,၀၀၀ ခန္႔ထိရိွေလ သည္။ ၿဗိတိသ်ွတို႔သည္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ထုိသစၥာရိွသူမ်ားကို ေျမယာမ်ားခ်ထားေပးျခင္းမိ်ဳးျဖင့္ အားေပးေထာက္ပံ့ ေလသည္။ ေန႔ျခင္းညျခင္းလိုပင္ ႏိုဘာစကိုးရွား၏ လူဦးေရမွာ သုံးဆအထိတိုးတက္လာခဲ့သည္။ ကြိဗက္တြင္လည္း သစၥာရိွသူမ်ားမွာ ၁၀,၀၀၀ ခန္႔ဝင္ေရာက္လာသည္။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမႈး ဖရက္ဒရစ္ ေဟာဒီမင္းက ေနာက္ဝင္ေရာက္လာ ေသာ အဂၤလိပ္စကားေျပာသူမ်ားကို မူလျပင္သစ္စကားေျပာလူ႔အဖဲြ႔အစည္းမ်ားႏွင့္ မေရာေႏွာေစရန္ အမိန္႔ထုတ္ျပန္ တားဆီးခဲ့ေလသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ကိြဘက္သို႔ ၁၇၈၄ ခုႏွစ္ကဝင္ေရာက္လာၾကသည့္ အေျခခ်ေနထိုင္ေသာ သစၥာရိွသူမ်ား မွာ အထက္စိန္႔ေလာရင့္ျမစ္ဝွမ္းႏွင့္ အြန္ေတရိီယိုေရအုိင္ႀကီးတဝိုက္ေနထုိင္ၾကလ်က္ အနာဂါတ္ အြန္ေတရီယိုျပည္နယ္ ကို စတင္ခဲ့ၾကေလသည္။
မ်ားမၾကာမီ သစၥာရိွသူမ်ား၏ ေခါင္းေဆာင္မ်ားက ကြိဘက္စီးတီးႏွင့္ မြန္ထရီယယ္ရိွ ၿဗိတိသ်ွကုန္သည္ႀကီးမ်ား ႏွင့္ လာေရာက္ပူူးေပါင္းၾကၿပီး ကြိဘက္ အက္ဥပေဒကို ဆန္႔က်င္ၾကေလသည္။ ထုိဥပေဒက ၿဗိတိသ်ွတို႔၏ တရား စီရင္ေရး အဖဲြအစည္းမ်ား၊ ဥပေဒျပဳေရးပံုစံမ်ား ႏွင့္ေျမယာပိုင္ဆုိင္မႈစနစ္မ်ားကို ၿဗိတိသ်ွသစၥာရိွသူမ်ား ေမ်ွာ္လင့္သလို မေပးစြမ္းႏိုင္ေခ်။ ထိုသို႔ေသာအေျခအေနကိုတံု႔ျပန္ေသာအားျဖင့္ ၁၇၉၁ ခုႏွစ္တြင္ ကိြဘက္ကို အထက္ကေနဒါႏွင့္-ေအာက္ ကေနဒါ အျဖစ္ ႏွစ္ပိုင္းပုိင္းလိုက္ကာ ဖဲြ႔စည္းပံုကိုလည္း တသီးတျခားစိီျဖစ္ေစခဲ့ေလသည္။ သို႔ျဖင့္ ျပင္သစ္ စကားေျပာ ေအာက္ကေနဒါတြင္ ျပင္သစ္တရားမဥပေဒ၊ ကက္သိုလစ္ဘုရားေက်ာင္းေတာ္၏ အခြင့္အေရး၊ ဆီေညာ္ရိီ ယယ္ ေျမပိုင္ရွင္စနစ္ တို႔ကုိဆက္လက္ထိန္းသိမ္းထားေစလ်က္၊ အဂၤလိပ္စကားေျပာ အထက္ကေနဒါတြင္ ပရိုတက္စ တင့္ဘုရားေက်ာင္းေတာ္၊ (အထူးသျဖင့္ Church of England ) မွာမ်က္ႏွာသာေပးျခင္းခံရလ်က္ အဂၤလိပ္ဥပေဒႏွင့္ ေျမ ယာပိုင္ဆုိင္မႈစနစ္မ်ားကို က်င့္သံုးၾကေလသည္။

၁၇၇၆ ခုႏွစ္ အေမရိကန္ေတာ္လွန္ေရးၿပီးဆံုးၿပီးေနာက္ ၿဗိတိန္ကိုလိုလားသစၥာရိွသူအေျမာက္အမ်ားသည္ အေမရိကန္မွ အေရွ႕ဖ်ား ကေနဒါသို႔ ဝင္ေရာက္ခိုလႈံလာၾကသည္။ ၁၇၈၄ ခုႏွစ္တြင္ ထိုသူမ်ား၏ေတာင္းဆုိခ်က္ေၾကာင့္ အေနာက္ပိုင္းႏိုဘာစကိုးရွားကို နယူး ဘရန္းဝစ္ ( New Brunswick)အျဖစ္္ခဲြထုတ္ေပးခဲ့သည္။၁၇၉၁ ခုႏွစ္ ဖဲြ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ အရ ကြိဘက္ကိုႏွစ္ပိုင္း ပိုင္းလိုက္ သည္။ျပင္သစ္အေျခခ်ေနထိုင္သူမ်ား၏ ေအာက္ပိုင္းကေနဒါႏွင့္ အဂၤလိပ္စကားေျပာသူမ်ား၏ အထက္ပိုင္းကေနဒါ တို႔ျဖစ္ၾကသည္။

ဆက္ရန္
ရဲထြန္း ( သီေပါ )
(ျပည္သူလႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္)
https://www.facebook.com/ooyetun

0 အၾကံျပဳျခင္း: